Η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία και οι τεχνικές προκλήσεις φαίνεται πως κέρδισαν άλλη μια μάχη στον δρόμο προς την ψηφιοποίηση των συνόρων της Γηραιάς Ηπείρου. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών και Αδειοδότησης Ταξιδιού (ETIAS), το οποίο αρχικά είχε προγραμματιστεί να τεθεί σε λειτουργία πριν από χρόνια, φαίνεται να οδηγείται σε μια νέα, σημαντική αναβολή. Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές και πληροφορίες από τις Βρυξέλλες, η πλήρης εφαρμογή του συστήματος ενδέχεται να μην καταστεί εφικτή πριν από το τέλος του 2026 ή ακόμα και τις αρχές του 2027, προκαλώντας ερωτηματικά για την ετοιμότητα των υποδομών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το αίνιγμα του EES και η αλληλεξάρτηση των συστημάτων
Η βασική αιτία της καθυστέρησης δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στο ίδιο το ETIAS, αλλά στο προαπαιτούμενο σύστημα Εισόδου-Εξόδου (Entry/Exit System - EES). Το EES είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο θα πατήσει η ηλεκτρονική άδεια εισόδου, καθώς θα αντικαταστήσει τη χειροκίνητη σφράγιση των διαβατηρίων με μια αυτοματοποιημένη καταγραφή των βιομετρικών δεδομένων των ταξιδιωτών από τρίτες χώρες. Χωρίς ένα πλήρως λειτουργικό EES, το ETIAS παραμένει ένα «κενό γράμμα».
Οι δυσκολίες στην υλοποίηση του EES είναι πολυεπίπεδες. Πολλά κράτη-μέλη αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στην εγκατάσταση των απαραίτητων τερματικών στα αεροδρόμια, τα λιμάνια και τα χερσαία σύνορα. Η ανάγκη για λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων και φωτογραφιών προσώπου σε πραγματικό χρόνο από εκατομμύρια ταξιδιώτες ετησίως απαιτεί μια υπολογιστική ισχύ και μια ταχύτητα δικτύου που πολλοί συνοριακοί σταθμοί δεν διαθέτουν ακόμα. Επιπλέον, η διαλειτουργικότητα των εθνικών βάσεων δεδομένων με την κεντρική βάση της eu-LISA (του οργανισμού της ΕΕ για τη διαχείριση λειτουργίας συστημάτων ΤΠ μεγάλης κλίμακας) αποδεικνύεται ένας τεχνολογικός εφιάλτης.
Τεχνικές προκλήσεις και γραφειοκρατικά εμπόδια
Η πολυπλοκότητα του έργου είναι πρωτοφανής. Το ETIAS θα αφορά πολίτες από περισσότερες από 60 χώρες που σήμερα απολαμβάνουν καθεστώς ελεύθερης βίζας για την είσοδο στον χώρο Σένγκεν, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου, του Καναδά και της Αυστραλίας. Πρόκειται για περίπου 1,4 δισεκατομμύρια ανθρώπους που θα πρέπει να υποβάλλουν αίτηση online και να καταβάλλουν ένα τέλος 7 ευρώ πριν από το ταξίδι τους.
Οι καθυστερήσεις αποδίδονται επίσης σε προβλήματα λογισμικού που εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια των δοκιμών. Η διασφάλιση της προστασίας των προσωπικών δεδομένων (GDPR) αποτελεί άλλη μια πρόκληση, καθώς το σύστημα θα πρέπει να διασταυρώνει τα στοιχεία των ταξιδιωτών με διεθνείς βάσεις δεδομένων ασφαλείας (Interpol, Europol) χωρίς να παραβιάζει τα δικαιώματα των πολιτών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να θυσιαστεί στον βωμό της ταχύτητας, γεγονός που καθιστά τις αναβολές αναπόφευκτες.
Οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις
Για την τουριστική βιομηχανία, η νέα αναβολή αποτελεί ένα δίκοπο μαχαίρι. Από τη μία πλευρά, οι ταξιδιωτικοί πράκτορες και οι αεροπορικές εταιρείες αναπνέουν με ανακούφιση, καθώς φοβούνταν ότι μια βιαστική εφαρμογή θα προκαλούσε χάος στα αεροδρόμια και θα αποθάρρυνε τους τουρίστες. Από την άλλη πλευρά, η παρατεταμένη αβεβαιότητα δυσκολεύει τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό.
Ειδικά για την Ελλάδα, μια χώρα που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό από χώρες εκτός ΕΕ (όπως οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο), η ομαλή μετάβαση στο νέο καθεστώς είναι ζωτικής σημασίας. Οι καθυστερήσεις δίνουν χρόνο για καλύτερη ενημέρωση του κοινού, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύουν την αδυναμία της ΕΕ να υλοποιήσει μεγάλα ψηφιακά έργα εντός των χρονοδιαγραμμάτων. Το κόστος της καθυστέρησης δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και πολιτικό, καθώς η «Ευρώπη-Φρούριο» φαίνεται να δυσκολεύεται να χτίσει ακόμα και τις ψηφιακές της πύλες.
Το μέλλον των ευρωπαϊκών συνόρων
Παρά τις δυσκολίες, το ETIAS παραμένει κεντρικός πυλώνας της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ασφάλεια. Ο στόχος είναι ο εντοπισμός ατόμων που ενδέχεται να αποτελούν απειλή για την ασφάλεια ή τη δημόσια υγεία πριν καν φτάσουν στα σύνορα. Η ψηφιοποίηση είναι μονόδρομος, αλλά η διαδρομή αποδεικνύεται γεμάτη λακκούβες.
Στο μέλλον, η διαδικασία εισόδου στην ΕΕ θα μοιάζει περισσότερο με την εμπειρία των ταξιδιωτών στις ΗΠΑ με το σύστημα ESTA. Η αίτηση θα είναι απλή, η έγκριση θα δίνεται μέσα σε λίγα λεπτά στην πλειονότητα των περιπτώσεων, και η άδεια θα ισχύει για τρία χρόνια. Ωστόσο, μέχρι να φτάσουμε εκεί, οι ταξιδιώτες και οι αρχές θα πρέπει να οπλιστούν με υπομονή, καθώς η ψηφιακή γραφειοκρατία των Βρυξελλών συνεχίζει να αναζητά τον βηματισμό της.
