Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή πρόκληση, καθώς το μοντέλο ανάπτυξης της Κίνας, βασισμένο στις φθηνές και μαζικές εξαγωγές, φαίνεται να φτάνει στα όριά του. Σύμφωνα με τον Michael Froman, πρώην Αντιπρόσωπο Εμπορίου των ΗΠΑ και νυν πρόεδρο του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, η ικανότητα του κόσμου να απορροφά την κινεζική υπερπαραγωγή πλησιάζει σε οριακό σημείο.
Η αριθμητική της ανισορροπίας
Τα στοιχεία που παραθέτει ο Froman είναι αποκαλυπτικά. Το 2025, η Κίνα κατέγραψε εμπορικό πλεόνασμα 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, το μεγαλύτερο στην ιστορία, αναπτυσσόμενο τρεις φορές ταχύτερα από το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών. Στις αρχές του 2026, το πλεόνασμα αυτό διευρύνθηκε κατά περισσότερο από 20%, την ώρα που η παγκόσμια ανάπτυξη του ΑΕΠ κινείται στο 3,1%.
Η κατάσταση αυτή τροφοδοτείται από κρατικές επιδοτήσεις και ένα υποτιμημένο νόμισμα, επιτρέποντας στις κινεζικές εταιρείες να χρεώνουν έως και 30% λιγότερο από τους ανταγωνιστές τους. Ωστόσο, αυτό το μοντέλο έχει κόστος: σχεδόν το ένα τρίτο των κινεζικών βιομηχανικών επιχειρήσεων λειτουργεί με ζημιές, εγκλωβισμένο σε έναν «πόλεμο τιμών» που επιβάλλει το Πεκίνο.
Το «Σοκ της Κίνας 2.0»
Σε αντίθεση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όταν η Κίνα εξήγαγε προϊόντα έντασης εργασίας, το σημερινό «Σοκ της Κίνας 2.0» αφορά κλάδους υψηλής τεχνολογίας και κεφαλαίου. Ο Brad Setser, πρώην στέλεχος του Υπουργείου Οικονομικών, εκτιμά ότι η Κίνα έχει πλέον την ικανότητα να παράγει τα δύο τρίτα της παγκόσμιας ζήτησης για αυτοκίνητα και περισσότερο από το μισό του χάλυβα, του αλουμινίου και των πλοίων παγκοσμίως.
Προστατευτισμός και οι συνέπειες του «καθαρισμού»
Η αντίδραση της Δύσης είναι έντονη. Ο Πρόεδρος Τραμπ αύξησε τους δασμούς πέρυσι στο πλαίσιο του εμπορικού πολέμου «Liberation Day», ενώ ακόμη και η Ευρωπαϊκή Ένωση υψώνει εμπορικά εμπόδια. Ο Froman προειδοποιεί ότι αν οι αγορές κλείσουν απότομα για την Κίνα, η κατάρρευση του εξαγωγικού της μοντέλου θα προκαλέσει παγκόσμια κρίση.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι κινεζικές «εταιρείες-ζόμπι» θα καταρρεύσουν, οι κρατικές τράπεζες θα καταγράψουν τεράστιες απώλειες και η ζήτηση για πρώτες ύλες θα στερέψει, πλήττοντας τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Ο Froman καταλήγει ότι, όπως συμβαίνει συχνά, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι θεσμοί που στηρίζουν θα κληθούν να «καθαρίσουν το χάος», καθώς το Πεκίνο δεν δείχνει διάθεση να αναλάβει τον ρόλο του παγκόσμιου σταθεροποιητή.
