Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια από τις πιο σύνθετες προκλήσεις της ιστορίας της. Η απόφασή της να αυξήσει τα βασικά επιτόκια στο 2,25% δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική προσαρμογή της νομισματικής πολιτικής, αλλά μια δήλωση προθέσεων σε ένα περιβάλλον που μυρίζει μπαρούτι. Με τον πληθωρισμό να καλπάζει σε επίπεδα που είχαμε να δούμε δεκαετίες και την ενεργειακή κρίση να στραγγαλίζει τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, η Φρανκφούρτη καλείται να ισορροπήσει σε ένα τεντωμένο σχοινί, όπου από τη μία πλευρά βρίσκεται η νομισματική σταθερότητα και από την άλλη η βαθιά οικονομική ύφεση.

Το Τέλος της Εποχής του Φθηνού Χρήματος

Για περισσότερο από μια δεκαετία, η Ευρωζώνη είχε συνηθίσει σε ένα καθεστώς μηδενικών ή και αρνητικών επιτοκίων. Αυτή η εποχή του «φθηνού χρήματος» σχεδιάστηκε για να τονώσει την ανάπτυξη μετά την κρίση χρέους, αλλά οι σημερινές συνθήκες την έχουν καταστήσει παρελθόν. Η στροφή της ΕΚΤ προς μια πιο επιθετική (hawkish) πολιτική είναι η απάντηση στον πληθωρισμό που πλέον δεν χαρακτηρίζεται ως «παροδικός». Η αύξηση του κόστους δανεισμού στοχεύει άμεσα στη μείωση της ζήτησης, ελπίζοντας ότι αυτό θα συγκρατήσει τις τιμές. Ωστόσο, στην περίπτωση της Ευρώπης, ο πληθωρισμός δεν οδηγείται μόνο από την υπερβολική ζήτηση, αλλά κυρίως από το σοκ στην προσφορά ενέργειας.

  • Αύξηση του κόστους δανεισμού για κράτη και επιχειρήσεις.
  • Πίεση στα στεγαστικά δάνεια και την αγορά ακινήτων.
  • Προσπάθεια επαναφοράς του πληθωρισμού στον στόχο του 2%.

Η Ενεργειακή Μέγγενη και η Γεωπολιτική Αστάθεια

Η ρίζα του κακού για την ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει η ενέργεια. Η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και η βίαιη αποσύνδεση από αυτό έχουν δημιουργήσει ένα κενό που καλύπτεται με τεράστιο κόστος. Οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος και του φυσικού αερίου λειτουργούν ως ένας «έμμεσος φόρος» που αφαιρεί διαθέσιμο εισόδημα από τους καταναλωτές. Η ΕΚΤ, αυξάνοντας τα επιτόκια, δεν μπορεί να φέρει περισσότερο αέριο στους σωλήνες, μπορεί όμως να αποτρέψει τη διάχυση αυτών των αυξήσεων στο σύνολο της οικονομίας και τη δημιουργία ενός σπιράλ αυξήσεων μισθών-τιμών.

«Η σταθερότητα των τιμών είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ακόμα κι αν το τίμημα βραχυπρόθεσμα είναι επώδυνο», αναφέρουν κύκλοι της κεντρικής τράπεζας.

Αυτή η προσέγγιση όμως εγκυμονεί κινδύνους. Η Ευρώπη, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, είναι πολύ πιο εκτεθειμένη στον πόλεμο στην Ουκρανία. Η βιομηχανική παραγωγή στη Γερμανία, την ατμομηχανή της Ευρώπης, ήδη παρουσιάζει σημάδια κόπωσης, καθώς οι ενεργοβόρες βιομηχανίες αναγκάζονται να περιορίσουν τη λειτουργία τους. Μια απότομη αύξηση των επιτοκίων σε αυτό το timing θα μπορούσε να μετατρέψει μια ήπια επιβράδυνση σε μια παρατεταμένη ύφεση.

Ο Κίνδυνος του Κατακερματισμού και η Ελλάδα

Μια ιδιαίτερη ανησυχία για την Κριστίν Λαγκάρντ είναι ο λεγόμενος «κατακερματισμός» της Ευρωζώνης. Καθώς τα επιτόκια ανεβαίνουν, οι αποδόσεις των ομολόγων των χωρών του Νότου, όπως της Ελλάδας και της Ιταλίας, τείνουν να αυξάνονται ταχύτερα από εκείνες της Γερμανίας. Αυτό διευρύνει τα spreads και καθιστά τη χρηματοδότηση του χρέους πιο ακριβή για τις ήδη επιβαρυμένες οικονομίες. Η ΕΚΤ έχει επιστρατεύσει εργαλεία όπως το TPI (Transmission Protection Instrument) για να αποτρέψει μια νέα κρίση χρέους, αλλά η αποτελεσματικότητά τους μένει να αποδειχθεί στην πράξη. Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: να διατηρήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία ενώ το κόστος του χρήματος ακριβαίνει, χωρίς να ανακοπεί η αναπτυξιακή δυναμική που χτίστηκε τα τελευταία χρόνια.

Συμπέρασμα: Προς ένα Αβέβαιο Φθινόπωρο

Η πορεία της Ευρωζώνης τους επόμενους μήνες θα εξαρτηθεί από το αν η ΕΚΤ θα καταφέρει να πετύχει την «ομαλή προσγείωση» (soft landing). Η αύξηση στο 2,25% είναι μόνο η αρχή μιας διαδρομής που απαιτεί λεπτούς χειρισμούς. Οι πολίτες θα κληθούν να αντιμετωπίσουν το αυξημένο κόστος ζωής και το ακριβότερο χρήμα, την ώρα που οι κυβερνήσεις θα προσπαθούν να στηρίξουν τα ευάλωτα στρώματα χωρίς να εκτροχιάσουν τα ελλείμματα. Η μάχη κατά του πληθωρισμού είναι αναγκαία, αλλά η ιστορία θα κρίνει αν η θεραπεία της ΕΚΤ ήταν η κατάλληλη για μια ασθενή οικονομία που υποφέρει από εξωγενή σοκ.