Η Εφορία… σηκώνει το τηλέφωνο: Η ψηφιακή «στενή παρακολούθηση» της ΑΑΔΕ και το τέλος της ανωνυμίας των οφειλετών

Σε μια κίνηση που αλλάζει ριζικά τη σχέση κράτους-πολίτη, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) περνά από την παθητική αναμονή στην ενεργητική διεκδίκηση. Δεν πρόκειται πλέον για μια απλή αποστολή εκκαθαριστικών ή ψυχρών email που συχνά καταλήγουν στα ανεπιθύμητα. Η Εφορία πλέον «σηκώνει το τηλέφωνο», υιοθετώντας πρακτικές που θυμίζουν ιδιωτικές εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, με στόχο τη μεγιστοποίηση των εσόδων και τη μείωση του «στοκ» των ληξιπρόθεσμων οφειλών που ταλανίζουν τον κρατικό προϋπολογισμό.

Ο Μηχανισμός της «Συμμόρφωσης»: Ποιοι είναι στο Στόχαστρο;

Η νέα εκστρατεία της ΑΑΔΕ δεν είναι τυφλή. Βασίζεται σε εξελιγμένα αλγοριθμικά μοντέλα που κατηγοριοποιούν τους φορολογούμενους με βάση το προφίλ κινδύνου τους. Στην πρώτη γραμμή των τηλεφωνικών οχλήσεων βρίσκονται όσοι έχουν «φρέσκες» ληξιπρόθεσμες οφειλές, δηλαδή χρέη που δημιουργήθηκαν πρόσφατα και δεν έχουν ακόμη παγιωθεί. Η λογική είναι απλή: όσο πιο γρήγορα γίνει η υπενθύμιση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα είσπραξης χωρίς την ανάγκη δικαστικών μέτρων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε εκείνους που κινδυνεύουν να χάσουν τις ρυθμίσεις τους. Η απώλεια μιας ρύθμισης (όπως οι 100 ή 120 δόσεις) αποτελεί κόκκινο πανί για τον ελεγκτικό μηχανισμό. Οι τηλεφωνητές της ΑΑΔΕ ενημερώνουν τους πολίτες για τις επερχόμενες προθεσμίες, λειτουργώντας σχεδόν ως «προσωπικοί σύμβουλοι» συμμόρφωσης, αλλά με την απειλή των κυρώσεων να πλανάται στον αέρα. Στο στόχαστρο μπαίνουν επίσης και όσοι έχουν «ξεχάσει» να υποβάλουν δηλώσεις ΦΠΑ ή Φόρου Εισοδήματος, παρόλο που η δραστηριότητά τους δείχνει ότι υπάρχει φορολογητέα ύλη.

Το Σύστημα Eispraxis και η Ψηφιακή Καταδίωξη

Πίσω από τα τηλεφωνήματα κρύβεται ο ψηφιακός «εγκέφαλος» της ΑΑΔΕ, το σύστημα Eispraxis. Πρόκειται για ένα πανίσχυρο εργαλείο που ενοποιεί όλα τα δεδομένα των φορολογουμένων, από τραπεζικούς λογαριασμούς και ακίνητη περιουσία μέχρι εισοδήματα από το εξωτερικό και δαπάνες διαβίωσης. Το Eispraxis επιτρέπει στην ΑΑΔΕ να γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο ποιος μπορεί να πληρώσει αλλά επιλέγει να μην το κάνει, και ποιος βρίσκεται σε πραγματική οικονομική αδυναμία.

Όταν το τηλέφωνο δεν φέρει αποτέλεσμα, η διαδικασία περνά αυτοματοποιημένα στο επόμενο στάδιο: τις κατασχέσεις. Η ψηφιοποίηση επιτρέπει πλέον την επιβολή κατασχέσεων «με το πάτημα ενός κουμπιού» σε τραπεζικούς λογαριασμούς, ενοίκια, ακόμα και σε απαιτήσεις στα χέρια τρίτων. Η ταχύτητα με την οποία το σύστημα μεταβαίνει από την «ευγενική υπενθύμιση» στην «αναγκαστική είσπραξη» είναι πρωτοφανής για τα ελληνικά δεδομένα, δημιουργώντας ένα αίσθημα στενής παρακολούθησης που αποσκοπεί στην καλλιέργεια φορολογικής συνείδησης μέσω του φόβου.

Η Ψυχολογία του «Nudging» και οι Κοινωνικές Αντιδράσεις

Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στις διεθνείς πρακτικές του λεγόμενου «nudging» (ώθηση). Αντί το κράτος να περιμένει την παρανομία για να τιμωρήσει, παρεμβαίνει νωρίτερα για να «σπρώξει» τον πολίτη προς τη νόμιμη οδό. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή δεν στερείται κριτικής. Πολλοί φορολογούμενοι και επαγγελματικοί φορείς κάνουν λόγο για «φορολογική παρενόχληση», ειδικά σε μια περίοδο που η ακρίβεια και το ενεργειακό κόστος πιέζουν τα νοικοκυριά.

• Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αισθάνονται ότι βρίσκονται υπό διαρκή πολιορκία.
• Υπάρχουν καταγγελίες για κλήσεις σε ώρες αιχμής ή για οφειλές που έχουν ήδη τακτοποιηθεί αλλά το σύστημα δεν έχει ενημερωθεί.
• Η έλλειψη προσωπικής επαφής με τις ΔΟΥ καθιστά τη διαδικασία απρόσωπη και συχνά άδικη για όσους αντιμετωπίζουν έκτακτα προβλήματα υγείας ή ρευστότητας.

Σε κάθε περίπτωση, η ΑΑΔΕ φαίνεται αποφασισμένη να συνεχίσει. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η τηλεφωνική επικοινωνία αυξάνει τα ποσοστά συμμόρφωσης κατά τουλάχιστον 15-20% σε σχέση με την απλή αποστολή εγγράφων. Για την κυβέρνηση, αυτό μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια ευρώ που εισρέουν στα ταμεία χωρίς το κόστος μακροχρόνιων δικαστικών αγώνων.

Συμπέρασμα: Η Νέα Πραγματικότητα

Η εποχή που η οφειλή προς την Εφορία μπορούσε να «ξεχαστεί» σε ένα συρτάρι έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Η ΑΑΔΕ μετατρέπεται σε έναν σύγχρονο, ψηφιακό εισπρακτικό μηχανισμό που χρησιμοποιεί την τεχνολογία για να εκμηδενίσει τις αποστάσεις. Οι φορολογούμενοι καλούνται πλέον να είναι πιο συνεπείς από ποτέ, καθώς η «στενή παρακολούθηση» δεν είναι πια ένα σχήμα λόγου, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που ξεκινά από την οθόνη ενός κινητού τηλεφώνου.