Σε μια περίοδο δομικών ανακατατάξεων για την ευρωπαϊκή οικονομία, η Ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού (ΕΑ) αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας αρχιτεκτονικής των αγορών. Μαζί με τις αρχές ανταγωνισμού της Τσεχίας, της Πολωνίας, της Ρουμανίας, της Σλοβακίας, της Σλοβενίας και της Ουγγαρίας, η ελληνική πλευρά κατέθεσε μια κοινή δήλωση που σηματοδοτεί μια ιστορική στροφή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει τις εξαγορές και τις συγχωνεύσεις. Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς μια γραφειοκρατική παρέμβαση, αλλά μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού του τι συνιστά «υγιή ανταγωνισμό» στον 21ο αιώνα.

Πέρα από το Δόγμα της Χαμηλής Τιμής

Για δεκαετίες, ο έλεγχος των συγκεντρώσεων βασιζόταν σχεδόν αποκλειστικά στο κριτήριο της ευημερίας του καταναλωτή, το οποίο μεταφραζόταν κυρίως σε χαμηλές τιμές. Ωστόσο, η κοινή παρέμβαση των επτά αρχών υποστηρίζει ότι αυτό το μοντέλο είναι πλέον ανεπαρκές. Στον σημερινό κόσμο των διαταραγμένων εφοδιαστικών αλυσίδων και της κλιματικής κρίσης, ο ανταγωνισμός πρέπει να υπηρετεί ευρύτερους στόχους. Η «ανθεκτικότητα» (resilience) αναδεικνύεται σε κεντρικό πυλώνα: η ΕΕ πρέπει να είναι σε θέση να αποτρέπει συγκεντρώσεις που μπορεί να προσφέρουν βραχυπρόθεσμα οφέλη, αλλά καθιστούν την αγορά ευάλωτη σε εξωτερικά σοκ.

Επιπλέον, η βιωσιμότητα εντάσσεται πλέον επίσημα στην ατζέντα. Οι αρχές ζητούν οι κανόνες ανταγωνισμού να μην αποτελούν εμπόδιο, αλλά κίνητρο για την πράσινη μετάβαση. Αυτό σημαίνει ότι μια συγχώνευση θα μπορούσε να αξιολογηθεί θετικά αν αποδεδειγμένα επιταχύνει την απαλλαγή από τον άνθρακα, ακόμη και αν περιορίζει τον αριθμό των παικτών σε μια συγκεκριμένη αγορά. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία που απαιτεί νέα αναλυτικά εργαλεία και μια πιο ολιστική προσέγγιση από τους ρυθμιστές.

Το Δίλημμα των «Ευρωπαίων Πρωταθλητών»

Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα που θίγει η παρέμβαση είναι η ανάγκη δημιουργίας «Ευρωπαίων Πρωταθλητών». Με τις ΗΠΑ και την Κίνα να επιδοτούν μαζικά τους δικούς τους βιομηχανικούς κολοσσούς, η Ευρώπη αισθάνεται την πίεση να επιτρέψει τη δημιουργία μεγαλύτερων εταιρικών σχημάτων. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού και οι εταίροι της προειδοποιούν, ωστόσο, ότι η δημιουργία μεγάλων ομίλων δεν πρέπει να γίνει εις βάρος της Ενιαίας Αγοράς. Ο κίνδυνος είναι να δημιουργηθούν εθνικά μονοπώλια που θα πνίξουν την καινοτομία και θα πλήξουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής και ευρωπαϊκής οικονομίας.

Η ελληνική θέση είναι σαφής: η αναθεώρηση των κανόνων πρέπει να διασφαλίζει ότι οι μικρότερες οικονομίες της ΕΕ δεν θα μετατραπούν σε απλούς «πελάτες» των μεγάλων βιομηχανικών κρατών-μελών. Ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός πρέπει να παραμείνει το εργαλείο που εγγυάται ίσους όρους ανταγωνισμού (level playing field) για όλους, ανεξάρτητα από το μέγεθος της έδρας τους.

Ψηφιακές Αγορές και «Φονικές Εξαγορές»

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ψηφιακό τομέα. Η εμπειρία των τελευταίων ετών με τις λεγόμενες «killer acquisitions» —όπου μεγάλοι τεχνολογικοί κολοσσοί εξαγοράζουν νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) μόνο και μόνο για να εξαλείψουν έναν μελλοντικό ανταγωνιστή— έχει θορυβήσει τις αρχές. Η πρόταση για αναθεώρηση περιλαμβάνει αυστηρότερους ελέγχους σε συναλλαγές που, αν και μπορεί να μην έχουν μεγάλο κύκλο εργασιών, έχουν τεράστια στρατηγική σημασία λόγω των δεδομένων ή της τεχνολογίας που κατέχουν.

Σύμφωνα με την ΕΑ, η προστασία της καινοτομίας είναι εξίσου σημαντική με την προστασία των τιμών. Σε μια οικονομία που βασίζεται στη γνώση, ο έλεγχος των συγχωνεύσεων πρέπει να λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για το νέο αίμα της επιχειρηματικότητας. Η ψηφιακή κυριαρχία της Ευρώπης εξαρτάται από την ικανότητά της να επιτρέπει σε νέες ιδέες να αναπτύσσονται χωρίς να καταπίνονται πρόωρα από τα κατεστημένα συμφέροντα.

Συμπεράσματα και Προοπτικές

Η πρωτοβουλία των επτά αρχών έρχεται σε μια στιγμή που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανεξετάζει συνολικά την οικονομική της στρατηγική, υπό το πρίσμα των εκθέσεων Letta και Draghi. Η σύγκλιση των απόψεων δείχνει ότι υπάρχει μια αυξανόμενη γεωγραφική και πολιτική βούληση για μια πιο «γεωπολιτική» πολιτική ανταγωνισμού. Για την Ελλάδα, η συμμετοχή σε αυτή την ομάδα κρατών αποτελεί στρατηγική επιλογή ενίσχυσης της φωνής της στις Βρυξέλλες, διασφαλίζοντας ότι η μετάβαση σε μια πιο ισχυρή ευρωπαϊκή βιομηχανία δεν θα γίνει με όρους που θα περιθωριοποιήσουν την περιφέρεια. Ο δρόμος προς την οριστική αναθεώρηση των κανονισμών θα είναι μακρύς και γεμάτος διαπραγματεύσεις, αλλά η κατεύθυνση έχει πλέον οριστεί: ένας ανταγωνισμός που προστατεύει όχι μόνο την τσέπη του καταναλωτή, αλλά και το μέλλον της ηπείρου.