Η είδηση που μετέδωσε το Bloomberg, σύμφωνα με την οποία ο πρώην ευρωβουλευτής και δημοσιογράφος Στέλιος Κούλογλου έπεσε θύμα του κακόβουλου λογισμικού Pegasus, δεν αποτελεί απλώς μια ακόμα προσθήκη στη μακρά λίστα των θυμάτων ψηφιακής παρακολούθησης. Αποτελεί μια ειρωνεία βιβλικών διαστάσεων και μια σοβαρή υπενθύμιση ότι στην εποχή των «ψηφιακών μισθοφόρων», κανείς δεν είναι απρόσβλητος — ούτε καν εκείνοι που έχουν εντελθεί με τον έλεγχο αυτών των πρακτικών.
Σύμφωνα με την έρευνα, η στόχευση του κ. Κούλογλου πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο που ο ίδιος ήταν ενεργό μέλος της εξεταστικής επιτροπής PEGA του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία είχε συσταθεί ακριβώς για να διερευνήσει τη χρήση του Pegasus και αντίστοιχων λογισμικών κατασκοπείας στην Ευρώπη. Η διαπίστωση ότι ένας ερευνητής παρακολουθείται από το ίδιο το αντικείμενο της έρευνάς του υπογραμμίζει το θράσος των φορέων που χρησιμοποιούν τέτοια εργαλεία, αλλά και την πλήρη απαξίωση των δημοκρατικών θεσμών.
Η Στόχευση στην Καρδιά της Ευρώπης
Η περίπτωση του Στέλιου Κούλογλου συνδέεται άρρηκτα με το ευρύτερο σκάνδαλο των υποκλοπών στην Ελλάδα, το οποίο έχει προκαλέσει τριγμούς στο πολιτικό σκηνικό τα τελευταία χρόνια. Ενώ η προσοχή είχε εστιαστεί σε μεγάλο βαθμό στο λογισμικό Predator, η αποκάλυψη για το Pegasus —το «χρυσό πρότυπο» των λογισμικών παρακολούθησης της ισραηλινής NSO Group— δείχνει ότι το οπλοστάσιο που χρησιμοποιήθηκε κατά Ελλήνων πολιτών και αξιωματούχων ήταν πολυεπίπεδο και εξαιρετικά εξελιγμένο.
Το Pegasus δεν είναι ένα απλό spyware. Είναι ένα εργαλείο «zero-click», που σημαίνει ότι μπορεί να μολύνει μια συσκευή χωρίς ο χρήστης να κάνει το παραμικρό λάθος, όπως το να πατήσει έναν ύποπτο σύνδεσμο. Μόλις εγκατασταθεί, δίνει στον χειριστή πλήρη πρόσβαση σε μηνύματα, κλήσεις, φωτογραφίες, ακόμα και στο μικρόφωνο ή την κάμερα της συσκευής σε πραγματικό χρόνο. Για έναν δημοσιογράφο και πολιτικό, αυτό σημαίνει την πλήρη έκθεση των πηγών του και της στρατηγικής του.
Η Αδράνεια των Θεσμών και η NSO Group
Παρά τις συνεχείς αποκαλύψεις, η NSO Group συνεχίζει να υποστηρίζει ότι πουλάει το λογισμικό της αποκλειστικά σε κυβερνήσεις για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του εγκλήματος. Ωστόσο, η περίπτωση Κούλογλου, όπως και εκείνες των Θανάση Κουκάκη και Νίκου Ανδρουλάκη, αποδεικνύουν ότι τα εργαλεία αυτά χρησιμοποιούνται συστηματικά για την καταστολή της πολιτικής διαφωνίας και τον έλεγχο του Τύπου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Η έλλειψη διαφάνειας στις συμβάσεις μεταξύ κρατικών υπηρεσιών και εταιρειών spyware.
- Η δυστοκία της δικαιοσύνης να προχωρήσει σε βαθιά διερεύνηση των φυσικών αυτουργών.
- Η πολιτική κάλυψη που συχνά παρέχεται υπό το πρόσχημα της «εθνικής ασφάλειας».
Η επιτροπή PEGA, στην οποία συμμετείχε ο κ. Κούλογλου, είχε εκδώσει αυστηρές συστάσεις προς τα κράτη-μέλη, ζητώντας μορατόριουμ στη χρήση τέτοιων λογισμικών μέχρι να υπάρξει ένα σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο. Η αποκάλυψη ότι ο ίδιος ήταν στόχος την ώρα που συνέτασσε αυτές τις συστάσεις, αποτελεί μια ευθεία επίθεση στην κυριαρχία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Το Μέλλον της Ιδιωτικότητας και η Ελευθερία του Τύπου
Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει μια ζοφερή πραγματικότητα: η τεχνολογία έχει ξεπεράσει προ πολλού τη νομοθεσία. Οι δημοσιογράφοι που ερευνούν θέματα διαφθοράς ή κρατικής αυθαιρεσίας βρίσκονται πλέον σε μια διαρκή κατάσταση ψηφιακής πολιορκίας. Η προστασία των πηγών, που αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ερευνητικής δημοσιογραφίας, καθίσταται σχεδόν αδύνατη όταν οι συσκευές που κουβαλάμε στην τσέπη μας μετατρέπονται σε όργανα παρακολούθησης.
«Αν δεν μπορούμε να εγγυηθούμε την ασφάλεια των επικοινωνιών μας, τότε η δημοκρατία είναι απλώς μια ψευδαίσθηση», είχε δηλώσει ο κ. Κούλογλου σε παλαιότερη παρέμβασή του.
Η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής παραμένει μέχρι στιγμής χλιαρή, με πολλούς αναλυτές να επισημαίνουν ότι η απροθυμία για επιβολή κυρώσεων πηγάζει από το γεγονός ότι πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι οι ίδιες πελάτες αυτών των εταιρειών. Η περίπτωση του Στέλιου Κούλογλου δεν είναι μια ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά ένα ευρωπαϊκό σύμπτωμα μιας βαθύτερης θεσμικής σήψης που απαιτεί άμεση και ριζική θεραπεία.
