Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική απειλή που περιγράφεται σε ακαδημαϊκά papers, αλλά μια ζωντανή, βίαιη πραγματικότητα που αναδιαμορφώνει τον παγκόσμιο χάρτη επικινδυνότητας. Σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη στο Business Monitor, ο Ευθύμιος Λέκκας, Καθηγητής Δυναμικής Τεκτονικής Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται τα φαινόμενα. Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, η ανθρωπότητα έχει περάσει από το στάδιο της «κλιματικής αλλαγής» σε αυτό της «κλιματικής κρίσης», και πλέον οδεύουμε ολοταχώς προς την «κλιματική κατάρρευση» αν δεν υπάρξει ριζική αναθεώρηση των στρατηγικών μας.
Η Μετάβαση από τη Μεταβολή στην Κρίση
Ο κ. Λέκκας υπογραμμίζει ότι η κύρια διαφορά που παρατηρούμε σήμερα δεν είναι μόνο η ένταση των φαινομένων, αλλά η συχνότητα και η αλληλουχία τους. Παλαιότερα, ένα «γεγονός των 100 ετών» –όπως μια βιβλική πλημμύρα ή ένας καταστροφικός καύσωνας– έδινε χρόνο στις κοινωνίες και τα οικοσυστήματα να ανακάμψουν. Σήμερα, τα φαινόμενα αυτά επαναλαμβάνονται ανά πενταετία ή και συχνότερα, δημιουργώντας ένα φαινόμενο «συσσώρευσης καταστροφών». Η ενέργεια που εγκλωβίζεται στην ατμόσφαιρα λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου τροφοδοτεί ακραίες καταιγίδες, κυκλώνες και παρατεταμένες ξηρασίες με τρόπο που οι υπάρχουσες υποδομές δεν μπορούν να διαχειριστούν.
Η επιστημονική κοινότητα παρατηρεί πλέον το φαινόμενο των «σύνθετων κινδύνων» (compound hazards). Για παράδειγμα, μια παρατεταμένη περίοδος ξηρασίας καθιστά το έδαφος ανίκανο να απορροφήσει το νερό, με αποτέλεσμα μια μεταγενέστερη έντονη βροχόπτωση να προκαλεί ακαριαίες πλημμύρες (flash floods). Αυτή η αλυσιδωτή αντίδραση είναι που καθιστά τη διαχείριση των κρίσεων εξαιρετικά δύσκολη, καθώς τα κλασικά μοντέλα πρόβλεψης συχνά αποτυγχάνουν να συλλάβουν τη δυναμική αυτής της αλληλεπίδρασης.
Η Μεσόγειος ως «Hotspot» της Κλιματικής Κρίσης
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη γεωγραφική θέση της Ελλάδας και της ευρύτερης λεκάνης της Μεσογείου. Ο κ. Λέκκας χαρακτήρισε τη Μεσόγειο ως ένα από τα πλέον ευάλωτα σημεία του πλανήτη. Η κλειστή θάλασσα της Μεσογείου θερμαίνεται ταχύτερα από τους ανοιχτούς ωκεανούς, λειτουργώντας ως «αποθήκη ενέργειας» που τροφοδοτεί φαινόμενα όπως οι μεσογειακοί κυκλώνες (medicanes). Η Ελλάδα, με την πολυποίκιλη γεωμορφολογία της, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο των δασικών πυρκαγιών το καλοκαίρι και των καταστροφικών πλημμυρών το φθινόπωρο.
- Η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας αλλοιώνει τα τοπικά μικροκλίματα.
- Η ερημοποίηση απειλεί μεγάλες εκτάσεις στην Ανατολική Πελοπόννησο και τα νησιά.
- Οι υποδομές της δεκαετίας του '70 και του '80 δεν είναι σχεδιασμένες για τα σημερινά φορτία νερού.
Ο καθηγητής σημείωσε ότι δεν αρκεί πλέον η «πρόληψη» με την παραδοσιακή έννοια. Απαιτείται ένας πλήρης επανασχεδιασμός των υποδομών με γνώμονα την ανθεκτικότητα (resilience). Αυτό σημαίνει ότι οι δρόμοι, οι γέφυρες και τα δίκτυα αποχέτευσης πρέπει να κατασκευάζονται με προδιαγραφές που να αντέχουν σε συνθήκες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδύνατες.
Γεωπολιτικές Επιπτώσεις και Κοινωνική Συνοχή
Πέρα από το περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος, ο Ευθύμιος Λέκκας ανέδειξε τη γεωπολιτική διάσταση της κρίσης. Η έλλειψη πόρων, κυρίως νερού και καλλιεργήσιμης γης, θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε νέες μεταναστευτικές ροές και πιθανές συγκρούσεις. Οι «κλιματικοί πρόσφυγες» δεν είναι πλέον ένας θεωρητικός όρος, αλλά μια πραγματικότητα που θα πιέσει τα σύνορα της Ευρώπης τα επόμενα χρόνια. Η αποσταθεροποίηση περιοχών λόγω ακραίων φαινομένων μπορεί να προκαλέσει ντόμινο εξελίξεων στην παγκόσμια οικονομία και την ασφάλεια.
«Δεν έχουμε το πολυτέλεια να περιμένουμε. Η φύση μας προειδοποιεί με ολοένα και πιο βίαιο τρόπο. Η προσαρμογή δεν είναι επιλογή, είναι όρος επιβίωσης για τις επόμενες γενιές.»
Στο κλείσιμο της ανάλυσής του, ο κ. Λέκκας τόνισε την ανάγκη για εκπαίδευση των πολιτών. Η Πολιτική Προστασία πρέπει να ξεκινά από το σχολείο και την τοπική αυτοδιοίκηση. Η γνώση του πώς να αντιδράσουμε σε μια κρίση μπορεί να είναι η ειδοποιός διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου. Η πολιτεία, από την άλλη, οφείλει να επενδύσει σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και να σταματήσει να αντιμετωπίζει τις καταστροφές ως «έκτακτα γεγονότα», εντάσσοντάς τες στον κεντρικό πυρήνα του κρατικού σχεδιασμού.
