Στην καρδιά της Αθήνας, ανάμεσα στις βιτρίνες των πολυεθνικών και τις ουρές στα σούπερ μάρκετ, εξελίσσεται ένα οικονομικό δράμα που οι αριθμοί των εθνικών λογαριασμών δυσκολεύονται να αποτυπώσουν πλήρως. Ενώ η κυβέρνηση και οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης πανηγυρίζουν για τους ρυθμούς ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας —που συχνά υπερβαίνουν τον μέσο όρο της Ευρωζώνης— η καθημερινότητα των πολιτών διηγείται μια διαφορετική ιστορία. Η πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ (ΙΝΕ ΓΣΕΕ) έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που η μέση ελληνική οικογένεια βιώνει στο πορτοφόλι της: οι πραγματικοί μισθοί στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί κατά το πενιχρό 0,3% από το 2019 έως σήμερα.

Η Ανατομία της Στασιμότητας: Αριθμοί που Προκαλούν Ίλιγγο

Η μελέτη του ΙΝΕ ΓΣΕΕ δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες. Παρά τις διαδοχικές αυξήσεις στον κατώτατο μισθό, η αγοραστική δύναμη των εργαζομένων παραμένει καθηλωμένη σε επίπεδα προ κρίσης, ή χειρότερα, σε επίπεδα που θυμίζουν τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην «ψαλίδα» μεταξύ ονομαστικών αυξήσεων και πληθωριστικών πιέσεων. Ενώ ο κατώτατος μισθός ονομαστικά αυξήθηκε, ο εισαγόμενος πληθωρισμός στην ενέργεια και, κυρίως, ο εγχώριος πληθωρισμός στα τρόφιμα και τα ενοίκια, απορρόφησαν κάθε ίχνος επιπλέον εισοδήματος.

Σύμφωνα με την ανάλυση, η Ελλάδα κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά την αγοραστική δύναμη. Η χώρα μας φαίνεται να έχει εγκλωβιστεί σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που βασίζεται στην κατανάλωση και τον τουρισμό, χωρίς όμως οι καρποί αυτής της δραστηριότητας να διαχέονται στη βάση της παραγωγικής πυραμίδας. Οι επιχειρήσεις καταγράφουν ιστορικά υψηλά κερδοφορίας, όμως το μερίδιο των μισθών στο εθνικό εισόδημα παραμένει ένα από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη.

Ο Πληθωρισμός της Απληστίας και το Κόστος Διαβίωσης

Ένας από τους κρισιμότερους παράγοντες που εξηγούν αυτή τη στασιμότητα είναι ο λεγόμενος «πληθωρισμός της απληστίας» (greedflation). Η έκθεση επισημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος των ανατιμήσεων δεν οφείλεται μόνο στο κόστος παραγωγής, αλλά στη διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, ιδιαίτερα στους τομείς της ενέργειας, των τραπεζών και των ειδών πρώτης ανάγκης.

«Η ανάπτυξη που δεν συμπεριλαμβάνει την εργασία είναι μια ανάπτυξη με πήλινα πόδια», σημειώνουν οι αναλυτές του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο κοινωνικής αποσταθεροποίησης.

Επιπλέον, η στεγαστική κρίση λειτουργεί ως «μαύρη τρύπα» για τα εισοδήματα. Με τα ενοίκια να έχουν εκτοξευθεί κατά 30-40% σε ορισμένες περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης τα τελευταία πέντε χρόνια, το 0,3% της πραγματικής αύξησης των μισθών μοιάζει με κακόγουστο αστείο. Οι εργαζόμενοι καλούνται να διαθέσουν ακόμη και το 50% του εισοδήματός τους για τη στέγαση, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια για άλλες βασικές ανάγκες, πόσο μάλλον για αποταμίευση.

Διαρθρωτικά Ελλείμματα και η Παγίδα της Χαμηλής Εξειδίκευσης

Γιατί όμως η Ελλάδα αδυνατεί να ακολουθήσει την πορεία άλλων ευρωπαϊκών χωρών που είδαν τους μισθούς τους να ανακάμπτουν ταχύτερα; Η απάντηση κρύβεται στη δομή της οικονομίας. Η υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες χαμηλής προστιθέμενης αξίας δημιουργεί θέσεις εργασίας που είναι κατά βάση εποχικές και χαμηλά αμειβόμενες. Η έλλειψη επενδύσεων σε τεχνολογία και βαριά βιομηχανία σημαίνει ότι η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει στάσιμη.

  • Χαμηλή διείσδυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
  • Υψηλή έμμεση φορολογία που πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλά εισοδήματα.
  • Ολιγοπωλιακές δομές στην αγορά που εμποδίζουν τον υγιή ανταγωνισμό.
  • Απουσία αποτελεσματικών ελεγκτικών μηχανισμών στην αγορά εργασίας.

Αν η Ελλάδα δεν καταφέρει να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο, μεταβαίνοντας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας και καινοτομίας, η «ψαλίδα» με την Ευρώπη θα συνεχίσει να ανοίγει. Η ανάπτυξη θα παραμείνει ένας αριθμός στις εκθέσεις των Βρυξελλών, ενώ η κοινωνία θα βυθίζεται σε μια νέα μορφή «εργασιακής φτώχειας», όπου ακόμα και οι πλήρως απασχολούμενοι δεν θα μπορούν να καλύψουν το κόστος μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Συμπεράσματα: Η Ανάγκη για μια Νέα Κοινωνική Συμφωνία

Η πρόκληση για το μέλλον είναι σαφής. Δεν αρκεί η μεγέθυνση του ΑΕΠ· απαιτείται η δίκαιη κατανομή του. Η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, η μείωση των έμμεσων φόρων στα βασικά αγαθά και η πάταξη της αισχροκέρδειας είναι μονόδρομος. Χωρίς μια γενναία πολιτική ενίσχυσης των πραγματικών μισθών, η ελληνική οικονομία κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο χαμηλής ζήτησης και κοινωνικής παραίτησης. Η ανάπτυξη πρέπει να έχει πρόσημο ανθρώπινο, αλλιώς είναι απλώς μια στατιστική οφθαλμαπάτη.