Η έλευση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (Generative AI) δεν αποτελεί απλώς μια τεχνολογική εξέλιξη, αλλά έναν σεισμό που αναδιατάσσει τα θεμέλια της παγκόσμιας οικονομίας. Ωστόσο, καθώς η σκόνη από τις πρώτες εφαρμογές του ChatGPT και των παρόμοιων εργαλείων αρχίζει να κατακάθεται, μια ανησυχητική πραγματικότητα αναδύεται: οι επιπτώσεις αυτής της επανάστασης δεν κατανέμονται ισομερώς. Νέα στοιχεία από διεθνείς οργανισμούς και πρόσφατες μελέτες στο Λονδίνο υπογραμμίζουν ότι οι γυναίκες εργαζόμενες βρίσκονται σε μια θέση ιδιαίτερης ευαλωτότητας, καθώς οι ρόλοι στους οποίους παραδοσιακά υπερεκπροσωπούνται είναι εκείνοι που η AI μπορεί να αυτοματοποιήσει ευκολότερα.
Η «Ροζ» Ζώνη της Αυτοματοποίησης
Ιστορικά, οι προηγούμενοι γύροι αυτοματοποίησης –όπως η βιομηχανική ρομποτική– έπληξαν κυρίως χειρωνακτικές εργασίες που εκτελούνταν κατά πλειοψηφία από άνδρες. Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη όμως ανατρέπει αυτό το σενάριο. Σήμερα, η απειλή μεταφέρεται στα γραφεία. Επαγγέλματα που αφορούν τη διοικητική υποστήριξη, τη γραμματειακή υποστήριξη, την εξυπηρέτηση πελατών και τη διαχείριση δεδομένων βρίσκονται στο στόχαστρο των αλγορίθμων. Σύμφωνα με την έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), το 7,9% της γυναικείας απασχόλησης παγκοσμίως κινδυνεύει από την αυτοματοποίηση, σε σύγκριση με μόλις το 2,9% των ανδρών.
Αυτή η δυσαναλογία πηγάζει από τον διαχωρισμό της αγοράς εργασίας. Οι γυναίκες τείνουν να κατέχουν θέσεις που απαιτούν υψηλή γνωστική επεξεργασία ρουτίνας – καθήκοντα που τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLMs) μπορούν πλέον να εκτελέσουν με εντυπωσιακή ταχύτητα και χαμηλό κόστος. Στο Λονδίνο, μια από τις πιο προηγμένες τεχνολογικά αγορές, τα στοιχεία δείχνουν ότι η ζήτηση για διοικητικούς υπαλλήλους έχει ήδη αρχίσει να φθίνει, ενώ οι γυναίκες αποτελούν το 70% αυτής της κατηγορίας.
Ο Κίνδυνος Διεύρυνσης του Μισθολογικού Χάσματος
Πέρα από την απώλεια θέσεων εργασίας, η AI απειλεί να παγιώσει ή και να αυξήσει το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων. Εάν οι γυναίκες αναγκαστούν να μετακινηθούν από μεσαίας εξειδίκευσης διοικητικές θέσεις σε χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις στον τομέα των υπηρεσιών –όπου η ανθρώπινη παρουσία είναι ακόμα απαραίτητη αλλά η οικονομική ανταμοιβή μικρότερη– η πρόοδος δεκαετιών προς την οικονομική ισότητα κινδυνεύει να ακυρωθεί.
«Η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αντικαταστήσει τις γυναίκες, αλλά οι γυναίκες που χρησιμοποιούν AI θα αντικαταστήσουν εκείνες που δεν το κάνουν», αναφέρουν αναλυτές της αγοράς.
Ωστόσο, η πρόσβαση στην επανεκπαίδευση (reskilling) δεν είναι δεδομένη. Οι γυναίκες συχνά αντιμετωπίζουν το «διπλό φορτίο» της εργασίας και των οικιακών υποχρεώσεων, γεγονός που περιορίζει τον ελεύθερο χρόνο τους για την εκμάθηση νέων τεχνολογικών δεξιοτήτων. Επιπλέον, οι προκαταλήψεις που υπάρχουν στα ίδια τα συστήματα AI –τα οποία συχνά εκπαιδεύονται σε δεδομένα που αντικατοπτρίζουν ιστορικές ανισότητες– μπορούν να δημιουργήσουν εμπόδια στις προσλήψεις και τις προαγωγές μέσω αυτοματοποιημένων συστημάτων αξιολόγησης.
Πολιτικές Παρέμβασης και η Ευκαιρία της Ενίσχυσης
Παρά τις προκλήσεις, η AI προσφέρει και μια μοναδική ευκαιρία. Αν χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να απαλλάξει τις εργαζόμενες από επαναλαμβανόμενα καθήκοντα, επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν σε στρατηγικές και δημιουργικές πτυχές της εργασίας τους. Για να συμβεί αυτό, απαιτείται μια συντονισμένη προσπάθεια από τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις:
- Στοχευμένα προγράμματα κατάρτισης: Επενδύσεις σε ψηφιακές δεξιότητες ειδικά για τομείς με υψηλή γυναικεία απασχόληση.
- Ρυθμιστικό πλαίσιο κατά των διακρίσεων: Διασφάλιση ότι οι αλγόριθμοι πρόσληψης είναι διαφανείς και απαλλαγμένοι από έμφυλες προκαταλήψεις.
- Ευελιξία και υποστήριξη: Πολιτικές που διευκολύνουν την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, επιτρέποντας τη συνεχή μάθηση.
Η μετάβαση στην εποχή της AI δεν πρέπει να αφήσει κανέναν πίσω. Η εστίαση στην έμφυλη διάσταση της τεχνολογικής αλλαγής δεν είναι μόνο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και οικονομικής επιβίωσης. Μια αγορά εργασίας που περιθωριοποιεί το μισό του εργατικού δυναμικού της είναι μια αγορά καταδικασμένη σε στασιμότητα.
