Στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια παλιά αλλά πάντα επίκαιρη διαμάχη αναζωπυρώνεται με πρωτοφανή ένταση. Η Γερμανία, η παραδοσιακή «ατμομηχανή» και ο μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων στον κοινοτικό προϋπολογισμό, ύψωσε ένα τείχος δημοσιονομικής πειθαρχίας απέναντι στις φιλοδοξίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το διακύβευμα δεν είναι τίποτα λιγότερο από το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028-2034, το οποίο η Κομισιόν επιθυμεί να αγγίξει το αστρονομικό ποσό των 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ. Ωστόσο, το Βερολίνο, αντιμέτωπο με τα δικά του εσωτερικά οικονομικά φαντάσματα, ζητά μια δραστική περικοπή ύψους 400 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Το Βερολίνο σε Δημοσιονομική Περιδίνηση
Η κίνηση της Γερμανίας δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία για όσους παρακολουθούν στενά τις εσωτερικές εξελίξεις στη χώρα. Η γερμανική οικονομία, επί μακρόν το πρότυπο της σταθερότητας, διανύει μια περίοδο στασιμότητας. Με το «φρένο χρέους» (Schuldenbremse) να αποτελεί συνταγματική επιταγή και την κυβέρνηση συνασπισμού να πιέζεται από την άνοδο του λαϊκισμού, ο υπουργός Οικονομικών Κρίστιαν Λίντνερ και ο Καγκελάριος Όλαφ Σολτς βρίσκονται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Η απαίτηση για περικοπές στον προϋπολογισμό της ΕΕ είναι, σε μεγάλο βαθμό, μια προσπάθεια να κατευναστεί το γερμανικό εκλογικό σώμα που βλέπει την αγοραστική του δύναμη να μειώνεται, ενώ τα κεφάλαια ρέουν προς τις Βρυξέλλες.
Η γερμανική πλευρά υποστηρίζει ότι η ΕΕ πρέπει να μάθει να «ζει με τα μέσα που διαθέτει». Σε ένα έγγραφο θέσεων που κυκλοφόρησε ατύπως, το Βερολίνο τονίζει ότι η αύξηση των εθνικών συνεισφορών για την κάλυψη ενός προϋπολογισμού 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ είναι «πολιτικά και οικονομικά μη βιώσιμη». Αυτή η στάση επαναφέρει στο προσκήνιο το χάσμα μεταξύ των «φειδωλών» κρατών του Βορρά και των χωρών του Νότου και της Ανατολής, που βασίζονται στα ταμεία συνοχής για την ανάπτυξή τους.
Οι Φιλοδοξίες των Βρυξελλών σε Κίνδυνο
Από την άλλη πλευρά, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η ομάδα της στην Κομισιόν υποστηρίζουν ότι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη απαιτούν πρωτοφανείς πόρους. Η Πράσινη Συμφωνία (Green Deal), η ψηφιακή κυριαρχία, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας μετά την εισβολή στην Ουκρανία και η ανάγκη για βιομηχανική πολιτική που να ανταγωνίζεται τις ΗΠΑ και την Κίνα, όλα απαιτούν κεφάλαια. Η πρόταση για τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ δεν είναι απλώς ένας αριθμός, αλλά το οικονομικό αποτύπωμα μιας Ευρώπης που θέλει να παραμείνει παγκόσμιος παίκτης.
- Άμυνα: Η ανάγκη για κοινές προμήθειες και εκσυγχρονισμό των στρατιωτικών δυνάμεων απαιτεί δισεκατομμύρια.
- Κλιματική Αλλαγή: Η μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών ρύπων δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς γενναίες επιδοτήσεις και επενδύσεις σε υποδομές.
- Διεύρυνση: Η πιθανή ένταξη της Ουκρανίας και των Δυτικών Βαλκανίων θα ανατρέψει τις ισορροπίες στις αγροτικές επιδοτήσεις και τα ταμεία συνοχής.
Η γερμανική επιμονή για «ψαλίδι» 400 δισ. ευρώ σημαίνει ότι πολλοί από αυτούς τους στόχους θα πρέπει να υποβαθμιστούν ή να εγκαταλειφθούν. Οι Βρυξέλλες προειδοποιούν ότι η λιτότητα σε αυτό το επίπεδο θα οδηγήσει σε μια «Ευρώπη δύο ταχυτήτων» και θα αποδυναμώσει τη γεωπολιτική της ισχύ.
Η Ελληνική Διάσταση και οι Συνέπειες για τον Νότο
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η διαμάχη αυτή έχει υπαρξιακή σημασία. Τα κονδύλια του ΕΣΠΑ και οι αγροτικές ενισχύσεις (ΚΑΠ) αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των δημόσιων επενδύσεων στην ελληνική περιφέρεια. Εάν η Γερμανία καταφέρει να επιβάλει τις περικοπές, είναι σχεδόν βέβαιο ότι τα ταμεία συνοχής θα είναι τα πρώτα που θα πληγούν. Η Αθήνα, μαζί με τη Μαδρίτη και τη Ρώμη, αναμένεται να συγκροτήσει ένα μέτωπο αντίστασης, υποστηρίζοντας ότι η δημοσιονομική σύσφιξη τη δεδομένη χρονική στιγμή θα πνίξει την εύθραυστη ανάκαμψη της ευρωζώνης.
«Δεν μπορούμε να ζητάμε από την Ευρώπη να κάνει περισσότερα με λιγότερα χρήματα», δήλωσε ανώτατος αξιωματούχος της Κομισιόν, φωτογραφίζοντας τη γερμανική στάση ως «κοντόφθαλμη».
Η διαπραγμάτευση αναμένεται να είναι μακρά και επίπονη. Η Γερμανία δεν είναι μόνη της· παραδοσιακοί σύμμαχοι όπως η Ολλανδία και η Δανία αναμένεται να συνταχθούν με το αίτημα για αυτοσυγκράτηση. Ωστόσο, η ένταση της γερμανικής απαίτησης υποδηλώνει μια βαθύτερη κρίση ταυτότητας στην καρδιά της ΕΕ: Είναι η Ένωση ένα εργαλείο κοινής προόδου ή απλώς ένα λογιστικό βάρος για τις πλούσιες χώρες της;
Συμπέρασμα: Ένας Δύσκολος Συμβιβασμός
Η ιστορία της ΕΕ είναι μια ιστορία συμβιβασμών την τελευταία στιγμή. Είναι πιθανό το τελικό ποσό να βρεθεί κάπου στη μέση, γύρω στα 1,6 - 1,7 τρισεκατομμύρια ευρώ. Όμως, η «ζημιά» στην ευρωπαϊκή ενότητα έχει ήδη αρχίσει να διαφαίνεται. Η Γερμανία, στην προσπάθειά της να λύσει τα δικά της δημοσιονομικά προβλήματα, κινδυνεύει να υπονομεύσει το κοινό ευρωπαϊκό μέλλον. Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν η λογική της ανάπτυξης θα υπερισχύσει του φόβου των ελλειμμάτων.
