Η πρόσφατη έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) για το έτος 2025 φέρνει στο φως μια ενδιαφέρουσα αντίφαση που χαρακτηρίζει το σύγχρονο χρηματοπιστωτικό τοπίο: ενώ ο όγκος και η αξία των ψηφιακών συναλλαγών συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία, ο ρυθμός αύξησης των απατών με κάρτες παρουσιάζει σημαντική κάμψη. Πρόκειται για μια νίκη των αμυντικών μηχανισμών του τραπεζικού συστήματος, η οποία όμως συνοδεύεται από μια ανησυχητική προειδοποίηση: οι εγκληματίες του κυβερνοχώρου δεν εγκαταλείπουν την προσπάθεια, αλλά μετατοπίζουν τη στρατηγική τους από την τεχνική παραβίαση συστημάτων στην ψυχολογική χειραγώγηση των χρηστών.
Η Στατιστική της Θωράκισης
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, η αναλογία των περιστατικών απάτης προς το σύνολο των συναλλαγών με κάρτες πληρωμής μειώθηκε περαιτέρω το 2025. Αυτό αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην πλήρη ωρίμανση των πρωτοκόλλων Ισχυρής Ταυτοποίησης Πελάτη (Strong Customer Authentication - SCA), τα οποία έχουν καταστήσει τις «κλασικές» μεθόδους υποκλοπής στοιχείων καρτών λιγότερο αποτελεσματικές. Οι ελληνικές τράπεζες, ακολουθώντας τις ευρωπαϊκές οδηγίες, έχουν επενδύσει δισεκατομμύρια σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που αναλύουν τη συμπεριφορά των χρηστών σε πραγματικό χρόνο, εντοπίζοντας ανωμαλίες πριν καν ολοκληρωθεί μια ύποπτη μεταφορά χρημάτων.
Ωστόσο, η έκθεση υπογραμμίζει ότι ο «αδύναμος κρίκος» παραμένει ο ανθρώπινος παράγοντας. Παρά τη μείωση των τεχνικών παραβιάσεων, οι απώλειες από μεθόδους κοινωνικής μηχανικής (social engineering) παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Οι επιτήδειοι χρησιμοποιούν πλέον εξελιγμένα εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης για να δημιουργήσουν πειστικά μηνύματα phishing, smishing και vishing, παρασύροντας τους πολίτες να αποκαλύψουν οι ίδιοι τους κωδικούς πρόσβασής τους ή να εγκρίνουν συναλλαγές που θεωρούν νόμιμες.
Η Μετάλλαξη της Απάτης: Από το Skimming στο Phishing
Η ανάλυση της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνει ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι, όπως το skimming (αντιγραφή μαγνητικής ταινίας σε ΑΤΜ), έχουν σχεδόν εκμηδενιστεί. Αντιθέτως, το 2025 κυριαρχούν οι απάτες που σχετίζονται με την «εξ αποστάσεως» αλληλεπίδραση. Οι εγκληματίες στοχεύουν πλέον σε πλατφόρμες αγγελιών, ψεύτικες ιστοσελίδες επενδύσεων και δήθεν ενημερώσεις από κρατικούς φορείς ή τράπεζες.
- Επενδυτικές Απάτες: Υπόσχεση υψηλών αποδόσεων μέσω κρυπτονομισμάτων ή μετοχών, όπου ο χρήστης καθοδηγείται να «επενδύσει» σε πλατφόρμες-φαντάσματα.
- Απάτες Τύπου «Επείγουσας Ανάγκης»: Μηνύματα που προσποιούνται συγγενικά πρόσωπα ή αρχές, ζητώντας άμεση μεταφορά χρημάτων για την αντιμετώπιση μιας κρίσης.
- Phishing μέσω AI: Χρήση deepfake φωνής ή βίντεο για την εξαπάτηση ακόμη και έμπειρων χρηστών ή υπαλλήλων εταιρειών (Business Email Compromise).
Η ΤτΕ επισημαίνει ότι η συνεργασία μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και των αρχών επιβολής του νόμου έχει ενισχυθεί, επιτρέποντας το «πάγωμα» λογαριασμών σε χρόνο-ρεκόρ. Παρόλα αυτά, η διασυνοριακή φύση αυτών των εγκλημάτων καθιστά την ανάκτηση των κεφαλαίων μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία, ειδικά όταν τα χρήματα διοχετεύονται σε χώρες εκτός δικαιοδοσίας της ΕΕ.
Η Θεσμική Θωράκιση και η Ευθύνη των Τραπεζών
Ένα από τα κεντρικά σημεία της έκθεσης αφορά τη συζήτηση για την κατανομή της ευθύνης σε περιπτώσεις απάτης. Ενώ το νομικό πλαίσιο προστατεύει τον καταναλωτή σε περιπτώσεις μη εξουσιοδοτημένων συναλλαγών, η κατάσταση περιπλέκεται όταν ο χρήστης έχει «παραπλανηθεί» ώστε να εγκρίνει ο ίδιος τη συναλλαγή. Η ΤτΕ προτρέπει τα πιστωτικά ιδρύματα να ενισχύσουν περαιτέρω τις ενημερωτικές καμπάνιες, αλλά και να υιοθετήσουν πιο ευέλικτα συστήματα αποζημίωσης για θύματα εξελιγμένων απατών, προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη στο ψηφιακό οικοσύστημα.
«Η ασφάλεια των πληρωμών δεν είναι μόνο ζήτημα τεχνολογίας, αλλά και παιδείας. Η μείωση των αριθμών το 2025 δείχνει ότι είμαστε στο σωστό δρόμο, αλλά η εφησυχασμός είναι ο μεγαλύτερος εχθρός μας», αναφέρει στέλεχος της ΤτΕ στην ανάλυση των δεδομένων.
Συμπερασματικά, η έκθεση για το 2025 στέλνει ένα διπλό μήνυμα. Από τη μία πλευρά, η τεχνολογική θωράκιση των τραπεζών αποδίδει καρπούς, καθιστώντας το ελληνικό σύστημα πληρωμών ένα από τα ασφαλέστερα στην Ευρώπη. Από την άλλη, η εφευρετικότητα των απατεώνων μεταφέρεται στο πεδίο της ψυχολογίας, απαιτώντας από τους πολίτες συνεχή εγρήγορση και κριτική σκέψη απέναντι σε κάθε ψηφιακό ερέθισμα.
