Σε μια κρίσιμη καμπή για την παγκόσμια τεχνολογική ιστορία, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, απηύθυνε μια ηχηρή έκκληση για την άμεση θέσπιση παγκόσμιων κανόνων που θα διέπουν την ανάπτυξη και τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Καθώς βρισκόμαστε στα μέσα του 2026, η ταχύτητα με την οποία η ΤΝ ενσωματώνεται σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας —από την υγειονομική περίθαλψη μέχρι τα αυτόνομα οπλικά συστήματα— έχει ξεπεράσει κάθε πρόβλεψη, αφήνοντας τα ρυθμιστικά πλαίσια των εθνικών κρατών να προσπαθούν απεγνωσμένα να καλύψουν το χαμένο έδαφος.
Ο Γκουτέρες, μιλώντας από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης, τόνισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα τεχνολογικό εργαλείο, αλλά μια δύναμη που μπορεί να αναδιαμορφώσει τις οικονομίες και τις κοινωνίες, είτε προς το καλύτερο είτε προς το χειρότερο. Η ανησυχία του επικεντρώνεται σε δύο κύριους άξονες: την υπαρξιακή απειλή από την ανεξέλεγκτη χρήση της ΤΝ και τον κίνδυνο ενός νέου «ψηφιακού απαρτχάιντ», όπου οι πλούσιες χώρες θα καρπώνονται τα οφέλη της τεχνολογίας, ενώ οι αναπτυσσόμενες θα βυθίζονται σε μια νέα μορφή τεχνολογικής εξάρτησης.
Η Ανάγκη για ένα «Παγκόσμιο Ψηφιακό Σύμφωνο»
Η πρόταση του Γκουτέρες δεν είναι καινούργια, αλλά το 2026 αποκτά μια νέα αίσθηση επείγοντος. Το «Παγκόσμιο Ψηφιακό Σύμφωνο» (Global Digital Compact) που προωθεί ο ΟΗΕ στοχεύει στη δημιουργία μιας κοινής βάσης αρχών που θα διασφαλίζουν ότι η ΤΝ θα παραμείνει ανθρωποκεντρική. Σύμφωνα με τον Γενικό Γραμματέα, η εθελοντική συμμόρφωση των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών (Big Tech) δεν είναι πλέον αρκετή. «Δεν μπορούμε να αφήσουμε το μέλλον της ανθρωπότητας στα χέρια των αλγορίθμων και των κερδοσκοπικών συμφερόντων λίγων εταιρειών», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Το προτεινόμενο πλαίσιο περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός διεθνούς επιστημονικού σώματος για την ΤΝ, παρόμοιου με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC). Αυτό το σώμα θα έχει ως καθήκον την αξιολόγηση των κινδύνων και την παροχή τεκμηριωμένων συμβουλών στα κράτη-μέλη. Επιπλέον, ο Γκουτέρες ζητά την απαγόρευση των «φονικών αυτόνομων όπλων» (Lethal Autonomous Weapons Systems), υποστηρίζοντας ότι η απόφαση για τη ζωή και τον θάνατο δεν πρέπει ποτέ να ανατίθεται σε μια μηχανή.
Γεωπολιτική Σκακιέρα και Τεχνολογικός Εθνικισμός
Ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην επίτευξη παγκόσμιας συναίνεσης είναι ο αυξανόμενος «τεχνολογικός εθνικισμός». Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν ήδη αναπτύξει τις δικές τους στρατηγικές, οι οποίες συχνά συγκρούονται. Ενώ η ΕΕ πρωτοπορεί με την Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), εστιάζοντας στα ανθρώπινα δικαιώματα, η Ουάσινγκτον και το Πεκίνο ανταγωνίζονται για την υπεροχή στην υπολογιστική ισχύ και την κυριαρχία των ημιαγωγών.
Ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι αυτός ο ανταγωνισμός θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν κατακερματισμένο ψηφιακό κόσμο, όπου διαφορετικά πρότυπα και πρωτόκολλα θα καθιστούν αδύνατη τη διεθνή συνεργασία. Η Ελλάδα, ως μέλος της ΕΕ αλλά και ως χώρα με αναπτυσσόμενο τεχνολογικό οικοσύστημα, παρακολουθεί στενά αυτές τις εξελίξεις. Η ανάγκη για μια ενιαία φωνή στο πλαίσιο του ΟΗΕ θεωρείται ζωτικής σημασίας για την προστασία των μικρότερων οικονομιών από τις αυθαιρεσίες των παγκόσμιων μονοπωλίων.
Η Φωνή του Παγκόσμιου Νότου
Μια κεντρική πτυχή της ομιλίας του Γκουτέρες ήταν η δέσμευση για συμπερίληψη του Παγκόσμιου Νότου. Σήμερα, το 80% της έρευνας και ανάπτυξης στην ΤΝ συγκεντρώνεται σε μόλις έξι χώρες. Αυτή η ανισότητα δημιουργεί μια νέα μορφή αποικιοκρατίας, όπου τα δεδομένα των αναπτυσσόμενων χωρών εξορύσσονται για την εκπαίδευση μοντέλων που στη συνέχεια πωλούνται πίσω σε αυτές σε υψηλές τιμές.
Ο ΟΗΕ προτείνει τη δημιουργία ενός «Παγκόσμιου Ταμείου για την ΤΝ», το οποίο θα χρηματοδοτεί υποδομές και εκπαίδευση σε χώρες της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι η ΤΝ θα χρησιμοποιηθεί για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, όπως η καταπολέμηση της πείνας και η βελτίωση της εκπαίδευσης, αντί να διευρύνει το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών.
«Η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να είναι μια δύναμη για το καλό, προσβάσιμη σε όλους, και όχι ένα εργαλείο επιτήρησης ή καταστολής», κατέληξε ο Γκουτέρες.
Συμπερασματικά, η έκκληση του ΟΗΕ αποτελεί ένα κάλεσμα σε αφύπνιση. Η τεχνολογία κινείται με ταχύτητα φωτός, ενώ η διπλωματία με ταχύτητα χελώνας. Αν η διεθνής κοινότητα δεν καταφέρει να γεφυρώσει αυτό το χάσμα σύντομα, κινδυνεύουμε να χάσουμε τον έλεγχο των ίδιων των εργαλείων που δημιουργήσαμε για να μας υπηρετούν.
