Η εικόνα εφήβων που ελίστονται ανάμεσα στα αυτοκίνητα των μεγάλων αστικών κέντρων πάνω σε ηλεκτρικά πατίνια, συχνά χωρίς κράνος και με υπερβολική ταχύτητα, έχει γίνει πλέον καθημερινότητα στους ελληνικούς δρόμους. Ωστόσο, η «ανεμελιά» αυτής της νέας μορφής μικροκινητικότητας φαίνεται πως φτάνει στο τέλος της. Ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, με πρόσφατες δηλώσεις του, έθεσε με τον πλέον επίσημο τρόπο το ζήτημα της πλήρους απαγόρευσης της χρήσης ηλεκτρικών πατινιών από ανηλίκους, προκαλώντας μια ευρεία συζήτηση για την οδική ασφάλεια, την ατομική ευθύνη και τις υποδομές των πόλεων μας.
Η Ασφάλεια στο Επίκεντρο: Μια Αναγκαία Παρέμβαση;
Η παρέμβαση του υπουργού δεν ήρθε σε κενό χρόνου. Τα στατιστικά στοιχεία των τελευταίων ετών δείχνουν μια ανησυχητική αύξηση των ατυχημάτων στα οποία εμπλέκονται Ελαφρά Προσωπικά Ηλεκτρικά Οχήματα (ΕΠΗΟ). Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στην έλλειψη εκπαίδευσης των χρηστών, αλλά και στην εγγενή επικινδυνότητα των οχημάτων αυτών όταν κινούνται σε δρόμους σχεδιασμένους αποκλειστικά για αυτοκίνητα. Ο κ. Χρυσοχοΐδης τόνισε ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής, και δη των παιδιών, υπερέχει οποιασδήποτε ανάγκης για εύκολη μετακίνηση.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το υπουργείο εξετάζει όχι μόνο τον ηλικιακό περιορισμό, αλλά και την αυστηροποίηση των προδιαγραφών κυκλοφορίας. Αυτό περιλαμβάνει την υποχρεωτική χρήση κράνους για όλους τους χρήστες ανεξαιρέτως, την επιβολή ορίων ταχύτητας που θα ελέγχονται μέσω λογισμικού από τις εταιρείες ενοικίασης, και κυρίως, την επιβολή αυστηρών προστίμων στους γονείς των οποίων τα παιδιά παρανομούν. Η φιλοσοφία πίσω από το μέτρο είναι απλή: αν η κοινωνία δεν μπορεί να αυτορρυθμιστεί, το κράτος οφείλει να παρέμβει με απαγορεύσεις.
Το Έλλειμμα Υποδομών και η Κουλτούρα της Ατιμωρησίας
Ωστόσο, η συζήτηση για τα ηλεκτρικά πατίνια στην Ελλάδα δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στην απαγόρευση. Η χώρα μας πάσχει από ένα χρόνιο έλλειμμα υποδομών. Σε αντίθεση με πόλεις όπως το Άμστερνταμ ή η Κοπεγχάγη, η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη διαθέτουν ελάχιστους ποδηλατοδρόμους. Τα πατίνια αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα στο πεζοδρόμιο —παρενοχλώντας τους πεζούς— και το οδόστρωμα —κινδυνεύοντας από τα αυτοκίνητα. Η πλήρης απαγόρευση για τους ανηλίκους ίσως λύσει το πρόβλημα της έκθεσης των παιδιών στον κίνδυνο, αλλά δεν αγγίζει την ουσία του προβλήματος: την άναρχη δόμηση και την έλλειψη χώρου για εναλλακτικές μορφές κίνησης.
Επιπλέον, υπάρχει το ζήτημα της αστυνόμευσης. Ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) περιλαμβάνει ήδη διατάξεις για τα ΕΠΗΟ από το 2021. Το γεγονός ότι βλέπουμε δύο ή και τρία άτομα πάνω σε ένα πατίνι, ή χρήση τους σε αυτοκινητόδρομους ταχείας κυκλοφορίας, μαρτυρά την αποτυχία των ελεγκτικών μηχανισμών. Οι κριτικοί της πρότασης Χρυσοχοΐδη επισημαίνουν ότι μια νέα απαγόρευση θα είναι δώρον άδωρον αν δεν συνοδεύεται από καθημερινούς, αυστηρούς ελέγχους στους δρόμους. Η αίσθηση ότι «τίποτα δεν τιμωρείται» είναι αυτή που οδηγεί στην αυξανόμενη παραβατικότητα.
Η Διεθνής Εμπειρία και το Μέλλον της Μικροκινητικότητας
Η Ελλάδα δεν είναι η μόνη χώρα που βρίσκεται μπροστά σε αυτό το δίλημμα. Το Παρίσι, μια πόλη που πρωτοστάτησε στην υιοθέτηση των ηλεκτρικών πατινιών, ψήφισε το 2023 την πλήρη απαγόρευση των ενοικιαζόμενων πατινιών μετά από δημοψήφισμα. Άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επιβάλλουν αυστηρά όρια ηλικίας (συνήθως τα 16 ή 18 έτη) και απαιτούν ασφάλιση αστικής ευθύνης. Η τάση διεθνώς μετατοπίζεται από την απόλυτη ελευθερία σε ένα μοντέλο αυστηρής ρύθμισης.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν η μικροκινητικότητα έχει μέλλον στην Ελλάδα ή αν θα παραμείνει ένα «πείραμα» που απέτυχε λόγω έλλειψης παιδείας και σχεδιασμού. Η απαγόρευση στους ανηλίκους μπορεί να είναι το πρώτο βήμα, αλλά η συνολική αναθεώρηση του τρόπου που κινούμαστε στις πόλεις είναι αναπόφευκτη. Η τεχνολογία τρέχει ταχύτερα από τη νομοθεσία, και η ανάγκη για βιώσιμες πόλεις συγκρούεται με την σκληρή πραγματικότητα των τροχαίων ατυχημάτων. Η απόφαση του υπουργείου θα κρίνει αν θα προχωρήσουμε προς μια οργανωμένη κινητικότητα ή αν θα επιστρέψουμε στην αποκλειστική κυριαρχία του αυτοκινήτου, θυσιάζοντας το όραμα της «πράσινης» μετακίνησης στον βωμό της ασφάλειας.
