Η Ελλάδα, μια χώρα που ιστορικά έχει ταυτιστεί με το φως και το γαλάζιο της θάλασσας, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σκοτεινή πραγματικότητα που επαναλαμβάνεται κάθε καλοκαίρι: το γκρίζο της στάχτης. Μια πρόσφατη, εκτενής έρευνα του Reuters φέρνει στο φως μια ανησυχητική αντίφαση που υπονομεύει την εθνική ασφάλεια και την περιβαλλοντική ακεραιότητα της χώρας. Ενώ η κλιματική κρίση επιταχύνεται, καθιστώντας τις πυρκαγιές πιο συχνές και πιο βίαιες, οι γραμμές άμυνας στο πεδίο –οι δασικοί υπάλληλοι και οι ειδικοί της πρόληψης– συρρικνώνονται δραματικά.
Τα Νούμερα της Καταστροφής: Μια Εικοσαετία στις Φλόγες
Σύμφωνα με τα επίσημα κυβερνητικά στοιχεία που επικαλείται το Reuters, από το 2000 μέχρι σήμερα, σχεδόν 10 εκατομμύρια στρέμματα γης έχουν παραδοθεί στις φλόγες. Για να γίνει κατανοητό το μέγεθος, πρόκειται για μια έκταση που αντιστοιχεί σχεδόν στο 7,5% της συνολικής επιφάνειας της χώρας. Η στατιστική αυτή δεν είναι απλώς ένας αριθμός· είναι η απώλεια ολόκληρων οικοσυστημάτων, η καταστροφή περιουσιών και, το τραγικότερο όλων, η απώλεια ανθρώπινων ζωών. Η έρευνα επισημαίνει ότι η ένταση των πυρκαγιών έχει αλλάξει. Δεν πρόκειται πλέον για τις παραδοσιακές δασικές πυρκαγιές που οι παλαιότερες γενιές ήξεραν να διαχειρίζονται, αλλά για «μέγα-πυρκαγιές» (megafires) που δημιουργούν το δικό τους μικροκλίμα και είναι πρακτικά αδύνατο να ελεγχθούν μόλις αποκτήσουν ορμή.
Η Αποδυνάμωση της Δασικής Υπηρεσίας
Το κεντρικό επιχείρημα της έκθεσης εστιάζει στο ανθρώπινο δυναμικό. Παρά τις εξαγγελίες για ενίσχυση της Πολιτικής Προστασίας, η Δασική Υπηρεσία –ο κατεξοχήν φορέας που είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση και την υγεία των δασών– παραμένει υποστελεχωμένη και γερασμένη. Οι προσλήψεις δασολόγων και δασοπονών έχουν παγώσει για χρόνια, ενώ η μέση ηλικία των υπηρετούντων ξεπερνά τα 55 έτη. Η έλλειψη αυτή έχει άμεσο αντίκτυπο στην πρόληψη. Χωρίς ανθρώπους στο βουνό για τη διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών, τον καθαρισμό της καύσιμης ύλης και την επιτήρηση των δασικών δρόμων, η καταστολή από αέρος –όσο εντυπωσιακή και αν φαίνεται στις τηλεοπτικές οθόνες– είναι συχνά καταδικασμένη σε αποτυχία.
«Το δάσος δεν προστατεύεται από τον αέρα, προστατεύεται από το έδαφος, 12 μήνες τον χρόνο, όχι μόνο το καλοκαίρι», αναφέρουν ειδικοί στην έκθεση.
Η Ανισορροπία Πρόληψης και Καταστολής
Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα που αναδεικνύει το Reuters είναι η κατανομή των πόρων. Η Ελλάδα δαπανά το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού της για την πυρόσβεση στην καταστολή: ενοικίαση και αγορά αεροσκαφών, ελικοπτέρων και ενίσχυση του Πυροσβεστικού Σώματος. Αντίθετα, η πρόληψη λαμβάνει ένα κλάσμα αυτών των χρημάτων. Αυτό το μοντέλο «πυρόσβεσης-καταστολής» αποδεικνύεται αναποτελεσματικό στην εποχή της κλιματικής κρίσης. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι κάθε ευρώ που επενδύεται στην πρόληψη εξοικονομεί πολλαπλάσια ποσά από το κόστος της καταστολής και της αποκατάστασης. Στην Ελλάδα, ωστόσο, η πολιτική πίεση για άμεσα αποτελέσματα οδηγεί σε μια προτίμηση προς τα «ορατά» μέσα καταστολής, αφήνοντας τα δάση στην τύχη τους κατά τη διάρκεια των κρίσιμων χειμερινών μηνών.
Κλιματική Κρίση: Ο Πολλαπλασιαστής Ισχύος
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον μια μελλοντική απειλή, αλλά μια παρούσα πραγματικότητα. Οι παρατεταμένοι καύσωνες, η έλλειψη βροχοπτώσεων κατά τον χειμώνα και οι ισχυροί άνεμοι δημιουργούν το «τέλειο σκηνικό» για καταστροφικές πυρκαγιές. Η έρευνα του Reuters τονίζει ότι η περίοδος των πυρκαγιών έχει επιμηκυνθεί, ξεκινώντας νωρίτερα την άνοιξη και τελειώνοντας αργότερα το φθινόπωρο. Αυτό σημαίνει ότι το ήδη εξαντλημένο προσωπικό καλείται να επιχειρεί για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, αυξάνοντας τον κίνδυνο λαθών και ατυχημάτων. Η ανάγκη για μια ριζική αναδιάρθρωση του μοντέλου δασοπροστασίας είναι πλέον επιτακτική, καθώς το φυσικό κεφάλαιο της χώρας εξαντλείται με ρυθμούς που δεν επιτρέπουν τη φυσική αναγέννηση.
