Η σκιά του Ντόναλντ Τραμπ συνεχίζει να πέφτει βαριά πάνω από την έδρα του NATO στις Βρυξέλλες, καθώς οι πρόσφατες δηλώσεις του πρώην Προέδρου των ΗΠΑ αναζωπυρώνουν μια συζήτηση που πολλοί ήλπιζαν ότι είχε καταλαγιάσει. Χαρακτηρίζοντας ως «γελοίο» το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος της οικονομικής και στρατιωτικής στήριξης της Συμμαχίας, ο Τραμπ δεν ασκεί απλώς κριτική· θέτει υπό αμφισβήτηση τα θεμέλια της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Δύσης.
Η Συναλλακτική Διπλωματία και το Δόγμα «Πρώτα η Αμερική»
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, οι διεθνείς συμμαχίες δεν αντιμετωπίζονται ως ιερά σύμφωνα βασισμένα σε κοινές αξίες, αλλά ως επιχειρηματικές συμφωνίες. Η ρητορική του, η οποία παραμένει σταθερή από την πρώτη του θητεία, εστιάζει στο «burden sharing» (επιμερισμό των βαρών). Σύμφωνα με την οπτική του, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι εκμεταλλεύονται την αμερικανική στρατιωτική ισχύ για να διατηρούν τα δικά τους κοινωνικά κράτη, την ώρα που οι ΗΠΑ ξοδεύουν δισεκατομμύρια για την προστασία της Γηραιάς Ηπείρου.
Η χρήση της λέξης «γελοίο» δεν είναι τυχαία. Στοχεύει απευθείας στο εσωτερικό ακροατήριο των ΗΠΑ, σε μια εκλογική βάση που αισθάνεται κουρασμένη από τους «αιώνιους πολέμους» και τις δαπάνες στο εξωτερικό. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι αν η Ευρώπη θέλει προστασία, πρέπει να πληρώσει το αντίτιμο, υπονοώντας ότι η δέσμευση των ΗΠΑ στο Άρθρο 5 περί συλλογικής άμυνας δεν είναι πλέον δεδομένη αλλά υπό αίρεση.
Η Ευρωπαϊκή Αντίδραση και η Στρατηγική Αυτονομία
Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι δηλώσεις αυτές προκαλούν ένα μείγμα οργής και υπαρξιακού φόβου. Παρόλο που πολλές χώρες έχουν αυξήσει τις αμυντικές τους δαπάνες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η εξάρτηση από την αμερικανική επιμελητεία, τις πληροφορίες και την πυρηνική ομπρέλα παραμένει απόλυτη. Η έννοια της «Στρατηγικής Αυτονομίας», την οποία προωθεί έντονα ο Εμανουέλ Μακρόν, δεν είναι πλέον μια θεωρητική άσκηση αλλά μια επείγουσα αναγκαιότητα.
- Αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών στο 2% του ΑΕΠ ως ελάχιστο όριο.
- Ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας για μείωση της εξάρτησης από αμερικανικά συστήματα.
- Δημιουργία νέων σχημάτων συνεργασίας εντός της ΕΕ που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα από το NATO αν χρειαστεί.
Ωστόσο, η Ευρώπη παραμένει διχασμένη. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, που αισθάνονται την ανάσα της Ρωσίας, θεωρούν την αμερικανική παρουσία αναντικατάστατη και βλέπουν με καχυποψία κάθε κίνηση που θα μπορούσε να δώσει στον Τραμπ το πρόσχημα για αποχώρηση.
Το Διακύβευμα για την Παγκόσμια Σταθερότητα
Η αποδυνάμωση του NATO δεν αφορά μόνο τη σχέση ΗΠΑ-Ευρώπης. Αποτελεί ένα σήμα προς τη Μόσχα και το Πεκίνο ότι η Δύση είναι κατακερματισμένη. Οι επικριτές του Τραμπ υποστηρίζουν ότι η στάση του ενθαρρύνει τον αναθεωρητισμό της Ρωσίας, καθώς ο Βλαντιμίρ Πούτιν ποντάρει ακριβώς στη διάβρωση της δυτικής ενότητας. Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του «America First» θεωρούν ότι η πίεση αυτή είναι ο μόνος τρόπος για να αναγκαστεί η Ευρώπη να αναλάβει τις ευθύνες της.
«Το NATO είναι μια συμμαχία, όχι μια λέσχη προστασίας όπου πληρώνεις συνδρομή για να μην σου επιτεθούν», αναφέρουν διπλωματικοί κύκλοι στις Βρυξέλλες, απαντώντας έμμεσα στον Τραμπ.
Συμπερασματικά, η ρητορική του Τραμπ έχει ήδη αλλάξει το NATO, ανεξάρτητα από το αν θα επιστρέψει στον Λευκό Οίκο. Η εμπιστοσύνη έχει κλονιστεί και η Ευρώπη συνειδητοποιεί, ίσως καθυστερημένα, ότι η εποχή της δωρεάν ασφάλειας έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν οι ΗΠΑ θα στηρίζουν μονομερώς τη Συμμαχία, αλλά αν η Συμμαχία μπορεί να επιβιώσει σε έναν κόσμο όπου ο μεγαλύτερος εταίρος της την αντιμετωπίζει ως βαρίδι.
