Για χρόνια, η δημόσια συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) κυριαρχείται από μια σχεδόν υπαρξιακή αγωνία για την αγορά εργασίας. Θα αντικαταστήσουν τα ρομπότ τους δικηγόρους; Θα γράφουν οι αλγόριθμοι τους κώδικες των προγραμματιστών; Ωστόσο, ο Tom Slater, διαχειριστής του εμβληματικού Scottish Mortgage Investment Trust και εταίρος στην Baillie Gifford, προτείνει μια πολύ πιο ανησυχητική και λεπτή προοπτική. Στην πρόσφατη παρέμβασή του στο Bloomberg Tech, ο Slater υποστηρίζει ότι η ΤΝ δεν έρχεται για τη δουλειά σας, αλλά για το μυαλό σας.
Η θέση αυτή μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την οικονομία της παραγωγής στην ψυχολογία της κατανάλωσης και της λήψης αποφάσεων. Ενώ οι περισσότεροι αναλυτές επικεντρώνονται στο πώς η ΤΝ θα αυξήσει την παραγωγικότητα (το γνωστό «output»), ο Slater εστιάζει στο πώς η τεχνολογία αυτή θα αναδιαμορφώσει την ανθρώπινη εμπειρία, τον τρόπο που σκεφτόμαστε, που επιθυμούμε και, τελικά, που αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα. Πρόκειται για μια μετάβαση από τα «εργαλεία παραγωγής» στα «εργαλεία αντίληψης».
Η Ψευδαίσθηση της Εργασιακής Αντικατάστασης
Ιστορικά, κάθε τεχνολογική επανάσταση προκαλούσε φόβους για μαζική ανεργία, από τους Λουδίτες της βιομηχανικής επανάστασης μέχρι τους αυτοματισμούς της δεκαετίας του '80. Σε κάθε περίπτωση, η τεχνολογία δημιούργησε περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες κατέστρεψε, αν και η μετάβαση ήταν συχνά επώδυνη. Ο Slater υποστηρίζει ότι το ίδιο θα συμβεί και με την ΤΝ. Το πρόβλημα δεν θα είναι η έλλειψη εργασίας, αλλά η φύση της ανθρώπινης συμβολής σε έναν κόσμο όπου η «σκέψη» έχει γίνει φθηνό εμπόρευμα.
Όταν η παραγωγή περιεχομένου, η ανάλυση δεδομένων και η επίλυση προβλημάτων γίνονται στιγμιαία και σχεδόν δωρεάν, η αξία μετατοπίζεται. Αλλά προς τα πού; Αν η μηχανή μπορεί να κάνει τη δουλειά, ο άνθρωπος μετατρέπεται σε έναν «επιμελητή» (curator) ή, στη χειρότερη περίπτωση, σε έναν παθητικό δέκτη. Η ανησυχία του Slater έγκειται στο ότι, καθώς αναθέτουμε όλο και περισσότερες γνωστικές λειτουργίες στις μηχανές, χάνουμε την ικανότητα να σκεφτόμαστε κριτικά και ανεξάρτητα. Η ΤΝ δεν αντικαθιστά τον εργάτη· αντικαθιστά τον στοχαστή.
Η Χειραγώγηση της Επιθυμίας και η Γνωστική Εξωτερίκευση
Το πιο προκλητικό σημείο της ανάλυσης αφορά τη «γνωστική εξωτερίκευση» (cognitive outsourcing). Ήδη χρησιμοποιούμε την ΤΝ για να μας προτείνει τι να δούμε, τι να αγοράσουμε και πού να πάμε. Αυτοί οι αλγόριθμοι δεν είναι ουδέτεροι. Είναι σχεδιασμένοι να μεγιστοποιούν την ενασχόληση (engagement) και το κέρδος των εταιρειών που τους ελέγχουν. Όταν η ΤΝ αρχίσει να διαμορφώνει τις προτιμήσεις μας πριν καν τις συνειδητοποιήσουμε, η έννοια της ελεύθερης βούλησης τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Σύμφωνα με τον Slater, η ΤΝ έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει έναν «κόσμο-αντικατοπτρισμό», όπου οι άνθρωποι ζουν μέσα σε φούσκες πληροφοριών τέλεια προσαρμοσμένες στις προκαταλήψεις τους. Αυτό δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα κοινωνικών δικτύων, αλλά μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο που λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος. Αν σταματήσουμε να καταβάλλουμε την πνευματική προσπάθεια που απαιτείται για τη σύνθεση πληροφοριών, οι «πνευματικοί μας μύες» θα ατονήσουν. Η ΤΝ γίνεται ένα δεκανίκι που, ενώ μας επιτρέπει να τρέχουμε πιο γρήγορα, μας καθιστά ανίκανους να περπατήσουμε μόνοι μας.
Η Ηθική της Προσοχής και το Μέλλον της Αυτονομίας
Από ηθική άποψη, η πρόκληση είναι τεράστια. Αν η ΤΝ «καταλάβει» το μυαλό μας, ποιος φέρει την ευθύνη για τις πράξεις μας; Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες (Big Tech) δεν πωλούν πλέον μόνο λογισμικό, αλλά πρόσβαση στη γνωστική μας αρχιτεκτονική. Ο Slater επισημαίνει ότι οι επενδυτές πρέπει να εξετάσουν όχι μόνο ποιος φτιάχνει τα καλύτερα τσιπ (όπως η Nvidia), αλλά ποιος ελέγχει τη διεπαφή (interface) μεταξύ ανθρώπου και μηχανής.
- Η διάβρωση της αυθεντικότητας: Όταν το περιεχόμενο παράγεται από ΤΝ για να ικανοποιήσει αλγόριθμους ΤΝ, η ανθρώπινη σύνδεση χάνεται.
- Η παγίδα της ευκολίας: Η τάση μας να επιλέγουμε τη λιγότερη δυνατή αντίσταση μας οδηγεί στην πλήρη εξάρτηση από τα συστήματα ΤΝ.
- Η ανάγκη για «γνωστική κυριαρχία»: Η ικανότητα να αποσυνδεόμαστε και να σκεφτόμαστε έξω από το αλγοριθμικό πλαίσιο θα γίνει η πιο πολύτιμη δεξιότητα του 21ου αιώνα.
Καταλήγοντας, η ανάλυση του Slater μας καλεί να αναρωτηθούμε: Σε έναν κόσμο όπου η ΤΝ μπορεί να κάνει τα πάντα, τι παραμένει αποκλειστικά ανθρώπινο; Αν η απάντηση είναι «τίποτα», τότε η απώλεια των θέσεων εργασίας θα είναι το μικρότερο από τα προβλήματά μας. Η πραγματική μάχη δεν θα δοθεί στα εργοστάσια ή στα γραφεία, αλλά μέσα στους νευρώνες μας. Η διατήρηση της πνευματικής μας ανεξαρτησίας απέναντι σε μια τεχνολογία που μας γνωρίζει καλύτερα από ό,τι εμείς τον εαυτό μας, αποτελεί την υπέρτατη πρόκληση της εποχής μας.
