Σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια οικονομία προσπαθεί ακόμα να ισορροπήσει μετά τις αλλεπάλληλες κρίσεις της τελευταίας πενταετίας, ο οίκος αξιολόγησης Fitch Ratings εκπέμπει ένα σαφές σήμα κινδύνου προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η κεντρική προειδοποίηση αφορά τη χρήση των «οριζόντιων» μέτρων στήριξης για την ενέργεια — παρεμβάσεις δηλαδή που καλύπτουν το σύνολο του πληθυσμού χωρίς εισοδηματικά κριτήρια. Σύμφωνα με την ανάλυση του οίκου, η πρακτική αυτή όχι μόνο επιβαρύνει δυσανάλογα τα δημόσια οικονομικά, αλλά υπονομεύει και την προσπάθεια για ενεργειακή εξοικονόμηση.

Ωστόσο, μέσα σε αυτό το τοπίο δημοσιονομικής ανησυχίας, η Ελλάδα αναδεικνύεται ως μια αξιοσημείωτη εξαίρεση. Η Fitch επισημαίνει ότι η ελληνική κυβέρνηση ήταν η μόνη στην Ευρωζώνη που κινήθηκε με αποφασιστικότητα προς τη «στόχευση» των μέτρων, συνδέοντας την οικονομική ενίσχυση με την πραγματική ανάγκη και την κατανάλωση. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια, αλλά μια στρατηγική επιλογή που θωρακίζει την αξιοπιστία της χώρας στις διεθνείς αγορές, ειδικά σε μια εποχή που το κόστος δανεισμού παραμένει ευαίσθητο στις γεωπολιτικές εξελίξεις του 2026.

Η Παγίδα των Οριζόντιων Μέτρων και η Δημοσιονομική Πειθαρχία

Γιατί όμως ο οίκος Fitch εμφανίζεται τόσο επικριτικός απέναντι στα οριζόντια μέτρα; Η απάντηση κρύβεται στη δομή των δημόσιων ελλειμμάτων. Όταν μια κυβέρνηση επιδοτεί την τιμή του ρεύματος ή των καυσίμων για όλους —από το ευάλωτο νοικοκυριό μέχρι τη μεγάλη επιχείρηση και τον κάτοχο πολυτελούς κατοικίας— το κόστος εκτινάσσεται σε δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτά τα κονδύλια, σύμφωνα με τη Fitch, θα μπορούσαν να είχαν κατευθυνθεί σε επενδύσεις για την πράσινη μετάβαση ή στη μείωση του δημόσιου χρέους.

Επιπλέον, τα οριζόντια μέτρα λειτουργούν ως αντικίνητρο για την ενεργειακή απόδοση. Όταν η τιμή παραμένει τεχνητά χαμηλή για όλους, δεν υπάρχει ισχυρό κίνητρο για τη μείωση της κατανάλωσης ή την επένδυση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η Ευρώπη, που στοχεύει στην πλήρη απανθρακοποίηση, βρίσκεται έτσι σε μια εσωτερική αντίφαση: από τη μία πλευρά ζητά μείωση των ρύπων και από την άλλη επιδοτεί την κατανάλωση ενέργειας που συχνά προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.

Το Ελληνικό Μοντέλο: Μια Στρατηγική Στόχευσης

Η Fitch αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα, παρά το βαρύ ιστορικό χρέους της, επέδειξε μια πρωτοφανή ωριμότητα στη διαχείριση της ενεργειακής ακρίβειας. Αντί για τυφλές επιδοτήσεις, η Αθήνα υιοθέτησε κλιμακωτά συστήματα και εισοδηματικά κριτήρια. Αυτό επέτρεψε στο κράτος να προστατεύσει τους πραγματικά αδύναμους, διατηρώντας παράλληλα το δημοσιονομικό έλλειμμα σε ελεγχόμενα επίπεδα.

  • Εισοδηματικά Κριτήρια: Η ενίσχυση κατευθύνθηκε σε εκείνους που πλήττονται περισσότερο από τον πληθωρισμό.
  • Κίνητρα Εξοικονόμησης: Οι επιδοτήσεις συνδέθηκαν σε πολλές περιπτώσεις με τη μείωση της κατανάλωσης σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
  • Δημοσιονομικός Χώρος: Η εξοικονόμηση πόρων επέτρεψε την ταχύτερη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, γεγονός που χαιρέτισαν οι αγορές.

Αυτή η προσέγγιση λειτούργησε ως «ασπίδα» για την ελληνική οικονομία, επιτρέποντάς της να διατηρήσει την επενδυτική βαθμίδα που με τόσο κόπο ανέκτησε τα προηγούμενα χρόνια. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις που βλέπουν τα ελλείμματά τους να διευρύνονται επικίνδυνα, η Ελλάδα φαίνεται να έχει βρει τη χρυσή τομή μεταξύ κοινωνικής προστασίας και οικονομικής σταθερότητας.

Η Ευρωπαϊκή Σύγκριση και το Μέλλον

Η έκθεση της Fitch δεν μένει μόνο στα του οίκου μας. Ασκεί κριτική σε χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία, οι οποίες, παρά την οικονομική τους ισχύ, κατέφυγαν σε μαζικές παρεμβάσεις που στρέβλωσαν την αγορά. Η Fitch προειδοποιεί ότι αν αυτές οι χώρες δεν προσαρμόσουν την πολιτική τους, θα αντιμετωπίσουν πιέσεις στις αξιολογήσεις τους στο άμεσο μέλλον. Η συζήτηση για το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας στην ΕΕ καθιστά αυτές τις επισημάνσεις ακόμα πιο επίκαιρες, καθώς οι κανόνες για τα ελλείμματα γίνονται και πάλι αυστηροί.

«Η δημοσιονομική υπευθυνότητα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης σε ένα ασταθές παγκόσμιο περιβάλλον. Η Ελλάδα έδειξε ότι είναι εφικτό να προστατεύσεις την κοινωνία χωρίς να υποθηκεύσεις το μέλλον», αναφέρει χαρακτηριστικά στέλεχος του οίκου.

Συμπερασματικά, το «καμπανάκι» της Fitch αποτελεί μια υπενθύμιση ότι οι καιροί του «δωρεάν χρήματος» έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί. Η ενεργειακή κρίση μπορεί να έχει αμβλυνθεί σε σχέση με το 2022, αλλά οι δομικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής παραμένουν. Η ελληνική εμπειρία, όπως καταγράφεται από τον διεθνή οίκο, προσφέρει ένα πολύτιμο μάθημα: η στόχευση δεν είναι μόνο θέμα οικονομικής αποτελεσματικότητας, αλλά και πολιτικής διορατικότητας.