Σε μια ομιλία που αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής για τη διεθνή διπλωματία, ο Πρωθυπουργός του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, διακήρυξε από τις Βρυξέλλες ότι η «νέα παγκόσμια τάξη» δεν θα υπαγορεύεται πλέον αποκλειστικά από τις παραδοσιακές υπερδυνάμεις, αλλά θα οικοδομηθεί γύρω από έναν άξονα δημοκρατικών, μεσαίων δυνάμεων με επίκεντρο την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η δήλωσή του ότι «ο Καναδάς είναι η πιο ευρωπαϊκή από τις μη ευρωπαϊκές χώρες» δεν ήταν απλώς μια φιλοφρόνηση, αλλά μια στρατηγική δήλωση προθέσεων που σηματοδοτεί την απομάκρυνση από την απόλυτη εξάρτηση από την Ουάσιγκτον.

Η Παρακμή της Μονοπολικότητας και η Ανάδυση των Μεσαίων Δυνάμεων

Ο Κάρνεϊ, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας και της Τράπεζας του Καναδά, χρησιμοποιεί την τεχνοκρατική του δεινότητα για να αναλύσει τη γεωπολιτική αστάθεια της τρέχουσας δεκαετίας. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η εσωστρέφεια των Ηνωμένων Πολιτειών και η επιθετική άνοδος αυταρχικών καθεστώτων έχουν δημιουργήσει ένα κενό ισχύος. Σε αυτό το κενό, ο Καναδάς και η Ευρώπη καλούνται να λειτουργήσουν ως θεματοφύλακες της φιλελεύθερης δημοκρατίας και του διεθνούς δικαίου.

Η προσέγγιση αυτή βασίζεται στην ιδέα ότι οι «μεσαίες δυνάμεις» (Middle Powers), όταν ενεργούν συντονισμένα, μπορούν να εξισορροπήσουν τις πιέσεις των υπερδυνάμεων. Ο Κάρνεϊ υποστήριξε ότι η συνεργασία Καναδά-ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας, της ενέργειας και της τεχνολογίας αποτελεί το πρότυπο για το πώς οι δημοκρατίες μπορούν να ευδοκιμήσουν χωρίς να γίνονται δορυφόροι της Κίνας ή των ΗΠΑ. Η ρητορική του αντικατοπτρίζει μια βαθιά ανησυχία για την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως στρατηγικού εταίρου, ειδικά μετά τις πρόσφατες εκλογικές αναταράξεις και την τάση προς τον προστατευτισμό.

Τεχνολογική Κυριαρχία και η Ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ένα από τα κεντρικά σημεία της ομιλίας του Κάρνεϊ ήταν η ανάγκη για ένα κοινό πλαίσιο διακυβέρνησης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ενώ οι ΗΠΑ ακολουθούν ένα μοντέλο ελεύθερης αγοράς που κυριαρχείται από μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας (Big Tech) και η Κίνα ένα μοντέλο κρατικού ελέγχου, ο Καναδάς και η Ευρώπη προτείνουν έναν «τρίτο δρόμο». Αυτός ο δρόμος θέτει στο επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ηθική και τη διαφάνεια.

  • Σύγκλιση των κανονιστικών πλαισίων (AI Act της ΕΕ και αντίστοιχες καναδικές πρωτοβουλίες).
  • Δημιουργία κοινών ερευνητικών κέντρων για την «Ασφαλή Τεχνητή Νοημοσύνη».
  • Προστασία της ψηφιακής κυριαρχίας απέναντι στα μονοπώλια της Silicon Valley.

Ο Κάρνεϊ τόνισε ότι η τεχνολογική κυριαρχία είναι αδιαχώριστη από την εθνική κυριαρχία. «Αν δεν ελέγχουμε τους αλγορίθμους που διαμορφώνουν την κοινωνία μας, δεν ελέγχουμε το μέλλον μας», δήλωσε χαρακτηριστικά. Η πρότασή του περιλαμβάνει τη δημιουργία μιας «Ψηφιακής Συμμαχίας του Ατλαντικού» που θα υπερβαίνει το ΝΑΤΟ και θα εστιάζει στον κυβερνοχώρο και την πληροφοριακή ακεραιότητα.

Η Πράσινη Μετάβαση ως Γεωπολιτικό Εργαλείο

Ως πρώην ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ για τη δράση για το κλίμα, ο Κάρνεϊ δεν παρέλειψε να συνδέσει τη νέα παγκόσμια τάξη με την πράσινη οικονομία. Ο Καναδάς, με τους τεράστιους φυσικούς του πόρους και τα κρίσιμα ορυκτά, τοποθετείται ως ο βασικός προμηθευτής της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, αντικαθιστώντας την εξάρτηση της Γηραιάς Ηπείρου από αυταρχικά καθεστώτα. Η συμφωνία CETA (Comprehensive Economic and Trade Agreement) αναμένεται να επεκταθεί με ειδικά πρωτόκολλα για το υδρογόνο και το λίθιο.

«Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης είναι η εθνική ασφάλεια του Καναδά. Μαζί, μπορούμε να ορίσουμε τους κανόνες της πράσινης αγοράς πριν τους επιβάλουν άλλοι», σημείωσε ο Πρωθυπουργός.

Αυτή η στρατηγική σύγκλιση στοχεύει στην αποδυνάμωση της γεωπολιτικής επιρροής των εξαγωγέων ορυκτών καυσίμων που χρησιμοποιούν την ενέργεια ως όπλο. Ο Κάρνεϊ οραματίζεται μια αγορά όπου τα περιβαλλοντικά πρότυπα θα λειτουργούν ως προϋπόθεση για την πρόσβαση στο εμπόριο, δημιουργώντας ένα «κλειστό κλαμπ» οικονομικής ευημερίας βασισμένο στις αξίες.

Προκλήσεις και Αντιδράσεις

Παρά την αισιοδοξία, το όραμα του Κάρνεϊ αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Στο εσωτερικό του Καναδά, η αντιπολίτευση τον κατηγορεί ότι εγκαταλείπει την παραδοσιακή σχέση με τις ΗΠΑ, η οποία παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της χώρας. Στην Ευρώπη, η γραφειοκρατία και οι εσωτερικές διαιρέσεις της ΕΕ συχνά εμποδίζουν τη γρήγορη λήψη αποφάσεων που απαιτεί η σύγχρονη γεωπολιτική σκακιέρα.

Επιπλέον, η Κίνα έχει ήδη εκφράσει τη δυσαρέσκειά της, κάνοντας λόγο για «νοοτροπία Ψυχρού Πολέμου» που μεταμφιέζεται σε «πολυμερή συνεργασία». Ωστόσο, για τον Κάρνεϊ, ο κίνδυνος της αδράνειας είναι μεγαλύτερος από τον κίνδυνο της ρήξης. Η νέα παγκόσμια τάξη που προτείνει δεν είναι μια ουτοπία, αλλά μια αναγκαιότητα επιβίωσης για τις μεσαίες δημοκρατικές δυνάμεις σε έναν αιώνα που χαρακτηρίζεται από την άνοδο του αυταρχισμού και την κλιματική κρίση.