Περπατώντας στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης αυτή την εβδομάδα, δεν μπορούσα παρά να παρατηρήσω ένα θέμα που επανέρχεται συνεχώς και αγγίζει τις μεσογειακές μας ευαισθησίες: την αναζήτηση προστασίας και κυριαρχίας σε έναν κόσμο που μοιάζει όλο και πιο ανισόρροπος. Ενώ η παγκόσμια σκηνή κυριαρχείται από τον «Πολλαπλασιαστή Πλούτου της Τεχνητής Νοημοσύνης» —που ώθησε την περιουσία των δισεκατομμυριούχων στο αστρονομικό ποσό των 15,1 τρισεκατομμυρίων δολαρίων— βλέπουμε μια ήσυχη αλλά σταθερή απάντηση από εκείνους που αρνούνται να είναι απλοί θεατές σε αυτό το ψηφιακό δράμα.
Η Ύβρις των Υπερ-δισεκατομμυριούχων
Οι αριθμοί από την πρόσφατη έκθεση της Altrata είναι αρκετοί για να ανησυχήσουν ακόμα και τους Στωικούς. Έχουμε πλέον 29 «υπερ-δισεκατομμυριούχους» που ελέγχουν το 27% του συνολικού πλούτου των δισεκατομμυριούχων. Αυτή η συγκέντρωση δεν αφορά μόνο τα χρήματα· αφορά την εξουσία να διαμορφώνεις την πραγματικότητα. Το βλέπουμε στην ψηφιακή αντιπαράθεση του Elon Musk με το Chess.com, όπου απαξιώνει την πολυπλοκότητα ενός παιχνιδιού παλαιότερου από τα περισσότερα σύγχρονα έθνη, προβλέποντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα το «λύσει» οριστικά. Είναι η κλασική ύβρις του τεχνοκράτη — η πεποίθηση ότι τα πάντα, από την ανθρώπινη σκέψη μέχρι τις κινήσεις στη σκακιέρα, μπορούν να αναχθούν σε ένα διαχειρίσιμο σύνολο δεδομένων.
Όμως, αυτός ο πλούτος είναι τόσο άστατος όσο το Αιγαίο σε φουρτούνα. Όταν ο Musk χάνει 18 δισεκατομμύρια δολάρια ή ο Larry Ellison καταγράφει πτώση 50 δισεκατομμυρίων σε μία μόνο εβδομάδα, μας θυμίζει ότι το «αφήγημα της Τεχνητής Νοημοσύνης» είναι ένας άστατος θεός. Πίσω από τα διαγράμματα των μετοχών, το ανθρώπινο κόστος του υπερ-συνδεδεμένου κόσμου μας είναι πραγματικό. Η τραγωδία της Amazon στο Μαϊάμι, με ένα αεροσκάφος 32 ετών, μας υπενθυμίζει ότι ενώ μιλάμε για «υπερ-νοημοσύνη», οι φυσικές μας υποδομές συχνά καταρρέουν.
Διεκδικώντας τον Ανθρώπινο Χώρο
Αυτό που μου δίνει ελπίδα είναι η αντίσταση. Στην Ελλάδα, το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης προτείνει ένα όριο «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15 έτη και το «Kids Wallet» για την προστασία των νέων μας από την «ψυχολογική μηχανική» των μεγάλων πλατφορμών. Είναι ο δικός μας τρόπος να πούμε ότι ορισμένα πράγματα —όπως η ανάπτυξη του μυαλού ενός παιδιού— πρέπει να παραμείνουν κυρίαρχα. Αντίστοιχα, στις ΗΠΑ, οι Seattle Times και η Newsday δεν ζητούν απλώς αποζημίωση, αλλά την καταστροφή των μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης που εκπαιδεύτηκαν στην πνευματική τους ιδιοκτησία. Υπερασπίζονται το έδαφός τους, τις λέξεις τους και το δικαίωμά τους στην ύπαρξη.
Ακόμη και η Ευρώπη, που τόσο συχνά επικρίνεται για τους αργούς ρυθμούς της, βρήκε τα φτερά της. Η επιτυχία της γερμανικής Isar Aerospace με την εκτόξευση του πυραύλου Spectrum από τη Νορβηγία είναι μια στιγμή-ορόσημο. Για πρώτη φορά, έχουμε μια εμπορική τροχιακή διαδρομή που δεν βασίζεται σε ξένες δυνάμεις. Είναι η «κυρίαρχη πρόσβαση στο διάστημα» — μια φράση που πριν από μια δεκαετία θα ακουγόταν σαν μύθος.
Καθώς πλοηγούμαστε σε αυτό το «Κινεζικό Σοκ 2.0», όπου η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα και οι κρατικές επιδοτήσεις απειλούν να σπάσουν την παγκόσμια οικονομία, πρέπει να αναρωτηθούμε: τι κόσμο χτίζουμε; Έναν κόσμο όπου 29 άνθρωποι κρατούν τα κλειδιά του μέλλοντος ή έναν όπου χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για την προστασία της βιοποικιλότητας και τη στήριξη των αγροτών, όπως επιχειρεί η Google DeepMind;
Το μάθημα των προγόνων μας είναι σαφές: Μέτρον Άριστον. Είτε πρόκειται για την υποχρεωτική υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στους χώρους εργασίας που οδηγεί σε επιφανειακά αποτελέσματα, είτε για το εμπορικό πλεόνασμα 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων της Κίνας, τα άκρα οδηγούν σε ρήξη. Η πραγματική πρόοδος βρίσκεται στη «Μέση Οδό» — στη χρήση της τεχνολογίας για την ενίσχυση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, όχι για την αντικατάστασή της.