Η Ευρώπη βρίσκεται στο κατώφλι μιας από τις σημαντικότερες αλλαγές στη διαχείριση των συνόρων της από την υπογραφή της Συνθήκης Σένγκεν. Ωστόσο, η επικείμενη εφαρμογή του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου (Entry/Exit System - EES) δεν αντιμετωπίζεται με ενθουσιασμό, αλλά με έκδηλη ανησυχία. Αεροπορικές εταιρείες, φορείς εκμετάλλευσης αεροδρομίων και κυβερνήσεις προειδοποιούν για ένα πιθανό «λειτουργικό έμφραγμα» που θα μπορούσε να μετατρέψει τους τερματικούς σταθμούς σε απέραντες ουρές αναμονής, θέτοντας σε κίνδυνο την ταξιδιωτική κίνηση κατά την αιχμή της θερινής περιόδου του 2026.
Τι είναι το EES και γιατί προκαλεί αναστάτωση;
Το EES είναι ένα αυτοματοποιημένο σύστημα πληροφορικής για την καταγραφή ταξιδιωτών από χώρες εκτός Ε.Ε. (τρίτες χώρες), κάθε φορά που διασχίζουν τα εξωτερικά σύνορα της ζώνης Σένγκεν. Αντικαθιστά το παραδοσιακό, χειροκίνητο σφράγισμα των διαβατηρίων με μια ψηφιακή βάση δεδομένων που αποθηκεύει το όνομα του ταξιδιώτη, τον τύπο του ταξιδιωτικού εγγράφου, βιομετρικά δεδομένα (δακτυλικά αποτυπώματα και εικόνες προσώπου), καθώς και την ημερομηνία και τον τόπο εισόδου και εξόδου.
Ενώ ο στόχος είναι η ενίσχυση της ασφάλειας και ο εντοπισμός όσων υπερβαίνουν τη νόμιμη διάρκεια παραμονής, η πρακτική εφαρμογή του συστήματος απαιτεί μια υποδομή που πολλά αεροδρόμια δεν διαθέτουν ακόμη. Η διαδικασία λήψης βιομετρικών στοιχείων για πρώτη φορά εκτιμάται ότι θα προσθέσει από δύο έως τρία λεπτά ανά επιβάτη. Σε αεροδρόμια-κόμβους όπως το Ελευθέριος Βενιζέλος, το Σαρλ ντε Γκωλ ή το αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης, όπου χιλιάδες επιβάτες φτάνουν ταυτόχρονα, αυτά τα λίγα λεπτά συσσωρεύονται, δημιουργώντας γεωμετρική αύξηση του χρόνου αναμονής.
Η κραυγή αγωνίας των αεροπορικών εταιρειών
Η Διεθνής Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών (IATA) και το Διεθνές Συμβούλιο Αεροδρομίων (ACI Europe) έχουν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Με κοινή τους επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητούν την αναβολή ή την σταδιακή εφαρμογή του συστήματος, επισημαίνοντας ότι οι τεχνικές δοκιμές δεν έχουν ολοκληρωθεί σε ικανοποιητικό βαθμό.
«Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική αναβάθμιση, αλλά για μια ριζική αλλαγή στη ροή των επιβατών. Χωρίς επαρκές προσωπικό και χώρους για τα βιομετρικά κιόσκια, το σύστημα θα καταρρεύσει υπό το βάρος της πραγματικής κίνησης», αναφέρει στέλεχος μεγάλης ευρωπαϊκής αεροπορικής εταιρείας.
Το πρόβλημα εντείνεται από το γεγονός ότι πολλά κράτη-μέλη δεν έχουν ακόμη προσλάβει τον απαραίτητο αριθμό συνοριοφυλάκων για να διαχειριστούν τις νέες διαδικασίες. Η αυτοματοποίηση, παραδόξως, φαίνεται να απαιτεί περισσότερη ανθρώπινη επίβλεψη κατά το στάδιο της μετάβασης, καθώς οι ταξιδιώτες θα χρειαστούν καθοδήγηση για τη χρήση των νέων συστημάτων.
Οι επιπτώσεις στον ελληνικό τουρισμό
Για την Ελλάδα, η διακύβευση είναι τεράστια. Ως χώρα που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον τουρισμό από χώρες εκτός Σένγκεν (όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, οι ΗΠΑ και οι χώρες των Βαλκανίων), οποιαδήποτε δυσλειτουργία στα αεροδρόμια ή στους οδικούς συνοριακούς σταθμούς θα μπορούσε να πλήξει τη φήμη της χώρας ως προορισμού. Οι ουρές στα αεροδρόμια των νησιών, όπου οι χώροι είναι συχνά περιορισμένοι, αποτελούν τον μεγαλύτερο «πονοκέφαλο» για το Υπουργείο Τουρισμού και τους τοπικούς φορείς.
Επιπλέον, υπάρχει ο φόβος ότι οι καθυστερήσεις θα οδηγήσουν σε απώλειες ανταποκρίσεων, αυξάνοντας το κόστος για τις αεροπορικές εταιρείες λόγω αποζημιώσεων και επανακρατήσεων. Η ελληνική κυβέρνηση, σε συνεργασία με την Fraport Greece και τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, προσπαθεί να επιταχύνει τις εργασίες διαμόρφωσης των χώρων, όμως ο χρόνος πιέζει ασφυκτικά.
Συμπέρασμα: Ασφάλεια εναντίον Λειτουργικότητας
Το EES αποτελεί αναμφισβήτητα ένα βήμα προς τον εκσυγχρονισμό των ευρωπαϊκών συνόρων, όμως η χρονική στιγμή της εφαρμογής του παραμένει το μεγάλο αγκάθι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι το σύστημα θα ενισχύσει την εσωτερική ασφάλεια της Ε.Ε., όμως οι άνθρωποι της αγοράς απαντούν ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να επιτευχθεί εις βάρος της ελεύθερης διακίνησης και της οικονομικής σταθερότητας του κλάδου των μεταφορών. Η λύση ίσως βρίσκεται σε μια πιο ευέλικτη προσέγγιση, με περιόδους χάριτος και «μαλακή» εισαγωγή των νέων κανόνων, ώστε το ψηφιακό μέλλον της Σένγκεν να μην ξεκινήσει με ένα παγκόσμιο ταξιδιωτικό χάος.
