Σε μια κρίσιμη καμπή για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, παρουσίασε τις βασικές πυλώνες του νέου νομοσχεδίου για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Το νομοσχέδιο αυτό δεν αποτελεί απλώς μια τυπική ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Πράξης για την Τεχνητή Νοημοσύνη (EU AI Act), αλλά μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική που φιλοδοξεί να καταστήσει την Ελλάδα κόμβο καινοτομίας στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν θα αποβεί εις βάρος των ατομικών ελευθεριών.

Ο κ. Παπαστεργίου υπογράμμισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι πλέον ένα σενάριο του μέλλοντος, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που επηρεάζει από τη δημόσια διοίκηση μέχρι την υγεία και τη δικαιοσύνη. «Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης», τόνισε ο Υπουργός, προσθέτοντας ότι η καινοτομία μπορεί να ανθίσει μόνο όταν οι πολίτες αισθάνονται ασφαλείς και προστατευμένοι από την αυθαιρεσία των αλγορίθμων.

Η Εναρμόνιση με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο και η Εθνική Ιδιαιτερότητα

Το προτεινόμενο νομοσχέδιο εστιάζει στην κατηγοριοποίηση των συστημάτων ΤΝ με βάση το επίπεδο επικινδυνότητας, ακολουθώντας τις κατευθυντήριες γραμμές των Βρυξελλών. Ωστόσο, η ελληνική προσέγγιση εισάγει επιπλέον δικλείδες ασφαλείας για τη χρήση της ΤΝ στον δημόσιο τομέα. Η δημιουργία μιας Εθνικής Αρχής Εποπτείας θα είναι το κεντρικό όργανο που θα ελέγχει τη συμμόρφωση των εταιρειών και των δημόσιων φορέων, διασφαλίζοντας ότι τα συστήματα που χρησιμοποιούνται είναι διαφανή και απαλλαγμένα από προκαταλήψεις (biases).

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο λεγόμενο «ρυθμιστικό δοκιμαστήριο» (regulatory sandbox). Πρόκειται για ένα ελεγχόμενο περιβάλλον όπου οι νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) και τα ερευνητικά κέντρα θα μπορούν να δοκιμάζουν τις λύσεις τους σε πραγματικές συνθήκες, υπό την επίβλεψη των αρχών, πριν αυτές βγουν στην αγορά. Αυτό το μέτρο θεωρείται ζωτικής σημασίας για την ενίσχυση της εγχώριας επιχειρηματικότητας, καθώς μειώνει το ρίσκο και το κόστος συμμόρφωσης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υπηρεσία του Πολίτη

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του νομοσχεδίου είναι η εφαρμογή της ΤΝ στη δημόσια διοίκηση. Ο κ. Παπαστεργίου αναφέρθηκε εκτενώς στον ψηφιακό βοηθό «mAigov», ο οποίος ήδη εξυπηρετεί χιλιάδες πολίτες καθημερινά. Το νέο πλαίσιο θα επιτρέψει την επέκταση τέτοιων εργαλείων σε πιο σύνθετους τομείς, όπως η ανάλυση δεδομένων για την πρόληψη φυσικών καταστροφών και η βελτιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης στα δημόσια κτίρια.

Ωστόσο, η χρήση της ΤΝ στη λήψη αποφάσεων που αφορούν τους πολίτες θα διέπεται από αυστηρούς κανόνες. «Δεν θα επιτρέψουμε την πλήρη αυτοματοποίηση αποφάσεων που έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση», διευκρίνισε ο Υπουργός. Η αρχή του «human-in-the-loop» (άνθρωπος στον έλεγχο) παραμένει κεντρικός πυλώνας της ελληνικής νομοθεσίας, διασφαλίζοντας ότι η τελική ευθύνη θα ανήκει πάντα σε φυσικό πρόσωπο.

Προστασία Δεδομένων και Ηθική Διάσταση

Η προστασία των προσωπικών δεδομένων αποτελεί το μεγαλύτερο στοίχημα. Το νομοσχέδιο προβλέπει αυστηρές κυρώσεις για τη μη εξουσιοδοτημένη χρήση δεδομένων για την εκπαίδευση μοντέλων ΤΝ, ενώ ενισχύει τον ρόλο της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ). Επιπλέον, εισάγεται η έννοια της «αλγοριθμικής λογοδοσίας», όπου οι φορείς θα πρέπει να είναι σε θέση να εξηγήσουν πώς ένα σύστημα ΤΝ κατέληξε σε ένα συγκεκριμένο συμπέρασμα.

Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προχωρά και στη σύσταση μιας Συμβουλευτικής Επιτροπής Δεοντολογίας, η οποία θα αποτελείται από επιστήμονες, νομικούς και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Η επιτροπή αυτή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις στην τεχνολογία και θα προτείνει διορθωτικές κινήσεις, ώστε η νομοθεσία να παραμένει επίκαιρη σε έναν τομέα που αλλάζει με καταιγιστικούς ρυθμούς.

Συμπεράσματα και Προκλήσεις

Η επιτυχία του νέου νομοσχεδίου θα κριθεί στην πράξη. Η πρόκληση είναι διπλή: από τη μία πλευρά, η Ελλάδα πρέπει να αποφύγει την υπερ-ρύθμιση που θα μπορούσε να πνίξει την καινοτομία και, από την άλλη, να μην αφήσει κενά που θα επέτρεπαν την κατάχρηση της τεχνολογίας. Ο κ. Παπαστεργίου εμφανίστηκε αισιόδοξος, τονίζοντας ότι η Ελλάδα έχει το ταλέντο και τη βούληση να πρωταγωνιστήσει στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, αρκεί να κινηθεί με σχέδιο και ανθρωποκεντρική προσέγγιση.

Το νομοσχέδιο αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση τις επόμενες εβδομάδες, δίνοντας την ευκαιρία σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς να καταθέσουν τις προτάσεις τους. Είναι μια ιστορική ευκαιρία για τη χώρα να θέσει τις βάσεις για ένα μέλλον όπου η τεχνολογία θα υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το αντίστροφο.